JISMONIY VA YuRIDIK ShAXSLARNING MUROJAATLARI – JAMIYaT KOʻZGUSI

Oʻzbekiston milliy qonunchilik tizimi yana bir yangi qonun bilan boyidi: «Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida»gi qonun Qonunchilik palatasi tomonidan 2014 yil 29-oktyabrda qabul qilindi, Senat tomonidan 13-noyabrda maʼqullandi va Prezidentimiz tomonidan 3-dekabrda imzolandi. 4-dekabr kuni OAVda eʼlon qilindi va shu kundan kuchga kirdi. Shu tariqa ilgari ushbu munosabatlarni tartibga solgan «Fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisida»gi qonun oʻz kuchini yoʻqotdi.

Yangi qonun 5 bob, 31 moddadan iborat boʻlib, davlat organlari va muassasalariga jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari sohasidagi munosabatlarni tartibga soladi.

Shuni aytish lozimki, davlat organlari, muassasalari yoki xalq vakillariga murojaat qilish konstitutsiyaviy huquq boʻlib, uni amalga oshirish tartib-taomillari ayni shu qonunda yanada toʻldirildi.

Ushbu toʻldirishning birlamchisi va mazkur qonundagi oʻziga xos yangilik davlat organlari va muassasalariga murojaat qilish xuquqiga yuridik shaxslar ham ega boʻlganidadir.

Avvalgi qonundan farqli oʻlaroq, murojaatlar shakliga elektron shakl ham kiritildi. Endilikda murojaatlar ogʻzaki, yozma va elektron shaklda boʻlishi mumkin.

Yangi qonunga koʻra murojaatlarga qoʻyiladigan talablar takomillashtirildi. Jismoniy shaxsning murojaatida uning familiyasi (ismi, otasining ismi), yashash joyi koʻrsatilgan va murojaatning mohiyati bayon etilgan boʻlishi, yuridik shaxsning murojaatida esa uning toʻliq nomi, joylashgan yeri (pochta manzili) koʻrsatilgan va murojaatning mohiyati bayon etilgan boʻlishi kerak. Yana bir yangilik murojaatlar davlat tilida va boshqa tillarda berilishi mumkinligi boʻldi (6-modda). Yozma murojaat murojaat etuvchi jismoniy shaxsning imzosi yoki murojaat etuvchi yuridik shaxs rahbarining yoxud vakolatli shaxsining imzosi bilan tasdiqlangan boʻlishi, bordi-yu, jismoniy shaxsning yozma murojaatini murojaat etuvchining imzosi bilan tasdiqlash imkoni boʻlmasa, bu murojaat uni yozib bergan shaxsning imzosi bilan tasdiqlanib, uning familiyasi (ismi, otasining ismi) ham qoʻshimcha ravishda yozib qoʻyilishi kerak. Elektron murojaat elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan va identifikatsion rekvizitlarga ega boʻlgan elektron hujjat shaklida boʻlishi kerak. Ushbu maʼlumotlar koʻrsatilmagan yoki ular hakida yolgʻon maʼlumotlar koʻrsatilgan, shuningdek, imzo (elektron raqamli imzo) bilan tasdiqlanmagan murojaatlar anonim sanaladi. Bu holatlar murojaatlarning koʻrmay qoldirilishiga asos boʻladi (20-modda).

Murojaatlarni koʻrib chiqishda jismoniy va yuridik shaxs toʻgʻrisidagi murojaatga taalluqli boʻlmagan maʼlumotlarni aniqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Davlat organiga kelib tushgan murojaatlar ushbu organ tomonidan yoki uning murojaatlarni koʻrib chiqish boʻyicha majburiyatlar zimmasiga yuklatilgan mansabdor shaxsi tomonidan koʻrib chiqiladi. Murojaatlar toʻliq, xolisona va oʻz vaqtida koʻrib chiqilishi lozim.

Jismoniy va yuridik shaxslar oʻz murojaatlarini ular koʻrib chiqilguniga qadar va koʻrib chiqilayotgan vaqtda murojaat yuzasidan qaror qabul qilinguniga qadar yozma yoki elektron shaklda ariza berish orqali qaytarib olish huquqiga ham ega boʻldi (18-moddaning 11-qismi).

Ariza va shikoyat masalani mazmunan hal etishi shart boʻlgan davlat organiga kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida, qoʻshimcha oʻrganish va (yoki) tekshirish, qoʻshimcha hujjatlarni soʻrab olish talab etilganda esa bir oygacha boʻlgan muddatda koʻrib chiqiladi. Istisno tariqasida, zarur hollarda murojaatni koʻrib chiqish muddati davlat organi rahbari tomonidan uzogʻi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin, bu haqda murojaat etuvchi xabardor qilinadi. Taklif bir oygacha boʻlgan muddatda koʻrib chiqiladi.

Qonunning 23-moddasida murojaatni koʻrib chiqqan davlat organi murojaat etuvchiga koʻrib chiqish natijalari hamda qabul qilingan qaror haqida murojaat koʻrib chiqilganidan soʻng yozma yoki elektron shaklda darhol xabar qilishi shartligi belgilandiki, bu ham jismoniy va yuridik shaxslar manfaatlariga xizmat qiladi. Shuningdek, murojaatlarga javoblar, mumkin qadar, murojaat etilgan tilda bayon qilinib, unda koʻrsatilgan har bir masala boʻyicha vajlarni rad etuvchi yoki tasdiqlovchi aniq asoslarni oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak (zaruratga qarab qonun hujjatlari normalariga havolalar qilingan holda). Ayni paytda murojaat javobidan murojaat qiluvchi norozi boʻlsa, davlat organining rahbari yoki vakolatli shaxsi uning ustidan shikoyat berish tartibini tushuntirishi shart.

Shuni ham unutmaslik lozimki, murojaatlar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik, xuddi shuningdek, tuhmat va haqoratdan iborat murojaat berganlik belgilangan tartibda maʼmuriy (MJTKning 40-41-moddalari), jinoiy (JKning 139, 140, 158-moddalari) javobgarlikka sabab boʻladi.

Bir soʻz bilan aytganda, mazkur qonunning qabul qilinishi va kuchga kirishi mamlakatimizda fuqaro va davlat bir-biriga nisbatan oʻzaro huquqdorligi va burchdorligining yorqin namunasi boʻlib, bu amalda davlat deb atalmish ijtimoiy-siyosiy tuzilmaning zimmasidagi ijtimoiy vazifalariga toʻla mos keladi.

M.ABDUHAKIMOV,

A.AShUROV,

Bosh prokuratura boshqarma katta prokurorlari.

(Foto-http://navoiyvetservis.uz