KAShANDALIKKA BARHAM BERISh – SOGʻLOM TURMUSh TARZINING MUHIM ShARTI

Eng koʻp tarqalgan zararli odat – tamaki chekish va nos otish hisoblanadi. Biroq kashanda odam tamaki tutuni tarkibida 3800 turdagi zaharli kimyoviy moddalar borligini bilmaydi. Jumladan, nikotin, qatron, tsianid kislota, ammiak, is gazi, benzol, radioaktiv poloniy, kobalt, qoʻrgʻoshin, margumush kabilar shular jumlasidandir.

Tamaki tutuni tarkibidagi zaharli moddalar kashandaning miya, yurak, oʻpka, jigar, meʼda kabi hayotiy muhim aʼzolarini zaharlab, turli xil surunkali kasalliklarni yuzaga keltiradi. Uni vaqtidan ilgari nogironlikka duchor qilib, umriga zomin boʻladi. Kashandalar orasida miokard infarkti kabi ogʻir  kasallik tufayli hayotdan koʻz yumganlar, tamaki chekmaydiganlarga nisbatan 5-marta koʻp.

Tamaki chekishni tashlashga ahd qilgan odam bu rejani 1-1,5 oydan oshmagan muddatda bajarishi kerak.

Asosiy natija odamning irodasi, sogʻlom boʻlish istagi, oʻzining va oila aʼzolarining sogʻlom boʻlishiga gʻamxoʻrligidir.

Sogʻlom turmush tarzining maʼno-mazmunini toʻgʻri anglagan odam chekish va boshqa zararli odatlardan voz kechadi.

Nosni ham muntazam qabul qilish natijasida odam organizmi unga oʻrganib, ruhiy va jismoniy muteʼ boʻlib qoladi.

Nosni birinchi marta qabul qilganda uning tarkibidagi tamaki, ohak, kul kabi zaharli moddalar taʼsiriga nisbatan odam organizmining himoya reaktsiyasi paydo boʻladi. Koʻngli ayniydi, qayt qiladi, boshi aylanadi, yurak urishi tezlashadi, sovuq ter bosadi, mast odamdek gandiraklaydi. Bunday yoqimsiz holatning yuzaga kelishi tufayli nosni birinchi marta qabul qilgan koʻpchilik oʻsmirlar bu zararli odatdan voz kechib, uni ikkinchi marta takrorlamaydilar va oʻrganmaydilar.

Nos otuvchi uni vaqtida qabul qilmagan paytda avvaliga ruhiy muteʼlik belgilari paydo boʻladi. Kayfiyati yomonlashadi, jahli chiqadi, ishlagisi kelmaydi, oʻzlashtirish, fikrlash kabi aqliy ish bajarish qobiliyati pasayadi. U qanday boʻlsa ham nos topib uni qabul qilishga intiladi.

Kashandaning yuragi, oʻpkalari, jigari, buyraklari zararlanishi tufayli u harakat qilgan paytida nafasi qisadi. Yuragi oʻynaydi, arterial qon bosimi koʻtariladi, tomir urishi tezlashadi, rangi oqaradi, lablari koʻkaradi. Shuningdek, jigar sohasida (oʻng qovurgʻa ostida) ogʻriq paydo boʻladi. Buyraklari kasallanishi tufayli ertalab uyqudan turganda koʻzlarining osti shishgan boʻladi. Kechqurun esa oyoqlari shishadi.

Shuni alohida taʼkidlash lozimki, ogʻiz, til, qiziloʻngach, meʼda kabi aʼzolarning rak kasalligi nos otuvchilarda boshqalarga nisbatan bir necha marta koʻp uchraydi. Shunday qilib, koʻp yillar nos chekish natijasida odam asta-sekin aqliy va jismoniy jihatdan zaiflashadi, ish qaobiliyatini yoʻqotadi, vaqtidan ilgari keksayadi va nogironga aylanadi.

Koʻrinib turibdiki, sigareta chekish va nos otish – koni zarar. Shuning uchun ham butun dunyo boʻylab kashandalikka qarshi kurash tobora keng avj oldirilmoqda.

Jumaboy YaVQAShEV,

tuman koʻp tarmoqli markaziy poliklinikasi Salomatlik boʻlimi mudiri.

(Foto - http://uzbekistonovozi.uz)