“YaNGI ALIFBO” BIZGA KERAKMI?

Bugungi kunda ilm olish, kasb-kor bilan shugʻullanish, insonlarning oʻzaro muloqot va fikr almashinuvida ham yangidan yangi oʻzgarishlar boʻlayotgani hech kimga sir emas. Internet, uyali telefon, ijtimoiy tarmoq orqali muloqot va axborot almashishga xizmat qiluvchi Facebook, Twitter, Viber, Odnoklassniki, Telegram kabi dasturlar shular jumlasidandir. Biz bugun ijtimoiy tarmoqlardagi muloqotlar haqida soʻz yuritmoqchimiz.

Insonlarning uzogʻini yaqin, mushkulini oson qilayotgan ijtimoiy tarmoqlar olisdagi doʻstlar hamda yaqinlar bilan muloqot qilish, dunyo yangiliklaridan bir zumda voqif boʻlish hamda maʼlumotlarni oson va tez almashish imkonini beradi.

Albatta,  bu dasturlar ichida eng ommaviy,  eng koʻp foydalanadiganimiz Facebook, Telegram,  Odnoklassniki va WhatsAppdir.  Bu dasturlardan koʻpchiligimiz xabar qabul qilish va uzatishda, aniqrogʻi,  yaqinlarimiz,  doʻstlarimiz, qarindosh-urugʻlarimiz bilan virtual muloqot qilishda foydalanamiz.

Kundalik muloqotimizning deyarli yarmini egallagan ijtimoiy tarmoqlarda xabar almashish jarayonida tengdoshlarimiz koʻpincha «parazit» harflardan foydalanishadi.

Oʻsha «parazit» harflar qandayligiga qiziqayapsizmi? Ular – alifbomizdagi bir harf yoki harflar birikmasi oʻrniga ishlatiladigan boshqa harf yoki sonlardir. Mana ular,  tanishing!

O’-6, sh-w,  ch-4...  Bular orasida «chala harflar» ham bor.  Toʻgʻrirogʻi, «yarimtalar» o`-o,  g`-g,  ng-n, v-ff. . .

Qiziq,  bu harflar oʻzbek alifbosida bormikan?

– Yoʻq!

Demak,  biz «yangi alifbo» yaratayotgan ekanmiz-da?!

Ajabo... Ha, hayratlanganingizni men ham bildim. Axir bu harflar muloqotni tezlashtiradi va vaqtni tejaydi.  Boz ustiga, kamroq klavish va kamroq hajm (Mb) talab qiladi-ku! 

Kuzatishlar shuni koʻrsatadi-ki,  ijtimoiy tarmoqlardan foydalanuvchi har 5 ta odamning 4 tasi mana shu harflardan foydalanar ekan.  Ajablanarlisi,  oʻsha 4 ta odam ichida men ham bor edim.  Ochigʻi, meni bu maqolani yozishga ukam, Shahriyor bilan Telegram messenjeri orqali qilgan suhbatimiz sabab boʻldi.

Eʼtiborimni tortgan jihati shunda ediki, u profilidagi ismini «Wahriyor» deb qoʻygandi.

Suhbatimizdan bir misol keltiraman:

– Wuhrat aka, yaxwimisiz? 6qishlar bilan 4ar4amasdan?

Menga alam qilgani ismimning notoʻgʻri yozilgani emas, aksincha, ukam oʻz ismini buzib yozib, namoyishkorona profilga qoʻygani edi.

Siz reklama agentligida tekinga ishlovchisiz...

Endi bir tasavvur qiling-a. Otangizning familiyasi Oʻtamurodov emas, 6tamurodov, singlingiz Shohista emas Wohista, sevgilingiz yoki umr yoʻldoshingiz Charos emas, 4aros, farzandingiz Oʻtkirbek emas, otkirbek, sizning familiyangiz esa Gʻulomov emas, Gulomoff… boʻlib tursa, sizga ogʻir botmaydimi?

Achinarlisi, biz bu harflarni oʻzimiz tarqatyapmiz. Ha, ha oʻzimiz!

Yana tekinga reklama qilayapmiz, isteʼmolchi esa undan koʻr-koʻrona foydalanmoqda.

Yechim…

Xoʻsh, bu vaziyatdan qanday chiqamiz?! Javob juda oddiy: Siz oʻzgaring, qolganlar ham oʻzgarishadi. Ha, albatta oʻzgaradi! Qanday qilib, deysizmi? Esingizda boʻlsa, har birimiz tekinga reklama agentligiga xizmat qilamiz, degandim. Mana shu servisni oʻzgartiramiz xolos. Yaʼni tengdoshingiz sizga «parazit harflar» orqali xabar yoʻllayversin, siz muqobilini yozing, boshqacha aytganda, yaxshiroq reklama qiling! Albatta, ijobiy natija boʻladi. Bu tajribada isbotlangan, hozir ukam Shahriyorning ijtimoiy tarmogʻidagi sahifalariga lupa bilan nazar tashlasangiz ham «parazit» larni topolmaysiz. Mana endi sizga hisob-kitob, boyagi 5 ta odamning hech boʻlmaganda 2 tasi oʻzgardi, biz endi 3 tamiz, uchalamiz esa 2 tasini, 5 tamiz 10 tasini, 10 tamiz 50 tasini toʻgʻri yozishga oʻrgataylik!

"Yarimtalar”ga esa chora sifatida bir narsani aytgim keladi. Xoʻp, mayli, ikkita harf oʻrniga bitta harf dersiz, qulay va tez dersiz… Ammo barmoqlaringiz klavishlarga borganda bu ona tilimiz uchun Navoiy tunni tongga ulagani, Bobur saltanat tashvishlariga qaramasdan shu til uchun kurashgani, jadid bobolarimiz shu til uchun koʻksidagi qonini siyoh qilgani bir koʻz oldingizga kelsin… Hech boʻlmasa, davlat tili haqidagi qonunga boʻysuning!

Bir narsa doimo xayolimizda boʻlishi kerak. Biz qanchadan-qancha ajdodlarimiz orzu qilgan ONA TILIMIZda muloqot qilyapmiz. Shunday ekan, Onamizga hurmatsizlik qilmaylik!

Shuhrat SAIDAHMADOV,

Qoraqalpoq Davlat universiteti oʻzbek filologiyasi fakulteti talabasi.

(Foto - http://trif.uz)