Ichimlik suvimiz tozami?

Savol: -Biz vodoprovod suvidan isteʼmol qilamiz. Isteʼmol qilayotgan ichimlik suvimiz tozami? Vodoprovod suvi qanday zararsizlantiriladi?

Javob: - Suv-obi hayot, usiz hayotni tasavvur qilib boʻlmaydi. Suv inson va hayvonlar, oʻsimliklar dunyosi, xullas butun borliq uchun zarur boʻlgan tabiatning inʼomi. Suv –tabiatdagi eng oddiy qoʻshilma boʻlib, ikki atom hidrogen, bir atom oksigendan iborat.

Inson sihat-salomatligini saqlashda suvning ahamiyati juda katta. Organizmdagi fiziologik va moddalar almashish jarayonlarida aktiv qatnashadi. Maʼlumki odam tanasining 65 foizini suv tashkil qiladi. Organizmda 6-8 foiz suv yoʻqotilsa harorat koʻtariladi, teri qizarib yurak urishi , nafas olish tezlashadi, muskullar charchaydi, bosh aylanadi. 10 foiz miqdorda suv yoʻqotish organizmni ogʻir holatga tushirib qoʻyadi, 15-20 foiz suv yoʻqotish oʻlimga olib borishi mumkin. Suv katta issiqlik hajmiga ega, organizmdagi biokimyoviy jarayonlarning hammasi, modda almashinish jarayonlari suvning ishtirokida oʻtadi. Suvning yana bir xususiyatlaridan biri, hujayralarning tsitoplazmasini va toʻqimalararo suyuqliklarini past haroratda, ularni muzlab qolishdan asrab qolish ehtimoli bor. Ichimlik suvi hech qanday toʻyimli xususiyatga ega boʻlmasada u organizmdagi hamma hayotiy jarayonlarni taʼminlaydi, ovqat hazm qilishda, moddalar almashinishida, toʻqima sintezida qatnashadi.

Ichimlik suvining koʻp qirrali xossalari va tarkibiy qismi aholining sogʻligiga, gigiyenik maqsadlar uchun, oziq-ovqatlar tayyorlash uchun foydalanganda xavfsiz, zararsiz boʻlmogʻi shart. Aholining kommunal xizmati uchun anchagina chuchuk suv sarflanadi. Masalan, kundalik organizmning fiziologik talabi 2,5-3 litrga, havo harorati koʻtarilganda 3-4 litrga, jismoniy mehnat havo harorati koʻtarilganda bajarilsa, suv isteʼmoli 6-8, goho 10 litrga yetishi mumkin. Tananing tozaligini saqlash uchun kunda jon boshiga 30-40 litr, uy xonalarining tozaligini saqlash uchun 10-15 litr, hojatxona uchun (kanalizatsiyali uylarda) 18-25 litr, daraxtlarni sugʻorishga 32-35 litr suv sarflanadi. Jami suv sarfi 1 kishi uchun 130-140 litr, katta shaharlarda esa 350-600 litr suv sarfi kuzatiladi. Har bir inson 70 yoshga kirganiga qadar 64-77 m3 suvni isteʼmol qilar ekan.

Bu – suv va suvdan foydalanish haqidagi tushunchalar edi. Endi men yuqoridagi savolga javob berishga harakat qilaman.

Markazlashgan vodoprovod suvi bilan taʼminlash maqsadida koʻpincha ochiq yuza suv havzalaridan foydalaniladi. Bizning tumanimizda ham vodoprovod suvi manbai Mangʻit arna kanali hisoblanadi. Ochiq suv havzalaridan olinadigan suv aholiga toza holatda yetib borishi uchun ularning sifati turli usullar bilan yaxshilanadi. Ular tindiriladi, koʻzga koʻrinmas osilmalardan tozalanadi. Mangʻit arna kanalidan suv nasos yordamida tuman suv tarmoqlari filiali hududidagi maxsus tindirgichlarga haydab beriladi. Tindirgichlar 3ta boʻlib, suv tarkibidan osigʻliq moddalar yoʻqotilib tindiriladi. Tindirgichlarda tindirilgan suv maxsus berk hovuz-rezervuarlarga tushadi. Pezervuarlardagi suvni yuqumli kasalliklar chaqiruvchi mikrob va viruslardan tozalash uchun suvga maxsus dezinfektsiya moddalari qoʻshiladi. Dezinfektsiya moddalari sifatida suyuq xlordan foydalaniladi. Suvni toʻla-toʻkis zararsiz holatga keltirish uchun suvdagi xlor miqdori yetarli boʻlishi zarur. Xlor suvga tushgach, faqat mikroblar bilan reaktsiyaga kirishmay, balki organik moddalar bilan ham reaktsiyaga kirishadi. Suvdagi bakteriyalarni oʻldiradi hamda suvdagi moddalarning xlor bilan toʻyinishini taʼminlaydi. Zararsizlantirilgan suv tarkibidagi xlor miqdori har soatda tekshirib turiladi va maxsus jurnalga qayd qilinib boriladi. Suv sinamalari tuman suv tarmoqlari filialidagi kimyoviy va bakteriologik laboratoriyalarga olib borib tekshiriladi va meʼyorda ushlab turiladi, zararsizlantirilgan suv tarmoqqa uzatiladi. DSENM xodimlari tomonidan grafik asosida vodoprovod tarmoqlaridan suv namunalari olinib boriladi. Olingan suv namunalari DSENM ning sanitariya-gigiyena va bakteriologik laboratoriyalarida tekshirilib, natijalari mutaxassislar tomonidan taxlil qilib boriladi.

Savolga Amudaryo tuman DSENMning kommunal gigiyena boʻlimi mudiri Ilhom Yusupov javob berdi.

Maqola “Jayxun sadosi” internet-radiosi tahririyatining Oʻzbekiston Pespublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Nodavlat notijorat tashkilotlarini va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qoʻllab-quvvatlash jamoat fondi tomonidan moliyalashtirilgan “Salomatlik – tuman boylik” nomli loyihasi doirasida tayyorlandi.