Oila – muqaddas dargoh

Muhtaram Yurtboshimiz taʼkidlaganlaridek, oila hayot abadiyligi, avlodlar davomiyligini taʼminlaydigan, xalqimizning muqaddas urf-odatlari sayqal topadigan, kelajak avlod kamolotiga bevosita taʼsir koʻrsatadigan tarbiya maskanidir.

Bola tarbiyasida oila birlamchi oʻrin tutadi. Bola maʼnaviyatining shakllanishi oiladan boshlanadi. Jamiyat esa oilalardan tashkil topadi. Oila azal-azaldan xalqimizda muqaddas dargoh sanaladi. Barcha milliyqadriyatlar, urf-odat va anʼanalar oilada shakllanadi. Qush uyasiga talpingani kabi, inson ham qayerda boʻlmasin oilasiga intiladi, oilasidan halovat topadi.

Oila inson va jamiyat uchun shunchalik muqaddas va qadrli ekan, barcha birdek uning muqaddasligini anglab,qadriga yetayaptimi? Farzandining tarbiyasida, ertaga qanday inson boʻlib voyaga yetishishida, avlodining davomiyligini taʼminlashda oilasining tinchligi, mustahkamligi, ahil va totuvligi, maʼnaviy barqaror ekanligi eng muhim omil ekanligini hamma ham toʻgʻri tushunib, anglab turmush qurayaptimi? Xalqimizda "Qush uyasida koʻrganini qiladi” degan purmaʼno maqol bor. Hayot tajribasi shuni koʻrsatadiki, qaysiki oilada ota-ona maʼnaviy qashshoq, fikri tor, qadriyatlarni anglamaydigan yoki hurmat qilmaydigan, hayotga yengil qaraydigan, bir soʻz bilan aytganda oila muqaddasligini anglamaydigan boʻlsa, shu oilada oʻsgan farzand hayotda oʻz oʻrnini topa olishi mushkul. Ota-bobolarimiz oila muqaddasligiga alohida eʼtibor qaratishgan. Buning uchun boʻlajak qudalar bir-birini yaxshilab soʻrab-surishtirib, kelajakda oila qurayotgan yoshlar har tomonlama sogʻlom boʻlsa, oʻzlaridan koʻpayib, tinib-tinchib, ahil, inoq va totuv yashab keta olishiga koʻzi yetsa, toʻy qilishgan. Xalqimizda "Qudachilikming yilchilik” degan maqol bejizga aytilmagan.

Afsuski ayrim ota-onalarning beparvoligi tufayli yoshlar hali oila qurishga tayyor boʻlmasdan, bir-birini toʻgʻri anglamasdan, oxirini oʻylamasdan qurgan turmushlari oqibatida bugun ajrimlar koʻpaymoqda. Natijada bolalar tirik yetim boʻlib, birovi otasi bilan, birovi onasi bilan yoki umuman ota-ona mehridan mosuvo boʻlib, bobo-buvisi yoki boshqa qarindoshlari qaramogʻida qolayotgan hollari ham uchramoqda. Keyingi vaqtlarda bunday salbiy holat koʻpayib borayotgani kishini tashvishga soladi. Ajrim boʻlayotgan oilalarni oʻrganganimizda er-xotinning oila masʼuliyatini his qilmasdan, oddiygina qilib, "biz kelisha olmaymiz, xarakterimiz toʻgʻri kelmaydi”, - degan javobini eshitamiz. Boshqalarni bilmadim-u, bizning xalqimiz bolajon xalq, dunyoda bolam deb yashaydi. Bolasi uchun hamma narsaga tayyor. Xalqimizga xos bu maʼnaviy qadriyatni davlatimiz yuritayotgan siyosatida ham koʻramiz. Mustaqillik yillarida oilalarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash, sogʻlom farzandlar tugʻilishi, yoshlarning har tomonlama sogʻlom va barkamol boʻlib ulgʻayishi uchun juda katta eʼtibor qaratib kelinmoqda. Har yili qabul qilinayotgan dasturlarda yosh avlod taʼlim-tarbiyasi, ularning barkamol boʻlib voyaga yetishiga munosib shart-sharoit yaratish kabi vazifalar oʻz aksini topganini koʻramiz. Olib borilayotgan islohotlarning mazmun-mohiyatini toʻgʻri tushungan, yaratib berilayotgan imkoniyatlardan samarali foydalanib, yaxshi natijalarga erishayotgan oilalarni, ayniqsa yoshlarni koʻrib koʻzimiz quvonadi.

Lekin guruch kurmaksiz boʻlmaganidek, ayrim oilalarda farzandlarini emas, balki faqat oʻz huzur-halovatini oʻylagan ota-onalar arzimagan kelishmovchilik tufayli ajrashib ketayotgani juda tashvishlanarli holdir.

Mamlakatimizda mustaqillik yillarida oila, ota-ona va farzand munosabatlarini tartibga soluvchi qonuniy asoslar yaratildi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaining 63, 64, 65, 66-moddalari oila, ota-ona, farzandlar munosabatlariga bagʻishlangan. Jumladan, 63-moddasida: "Oila jamiyatning asosiy boʻgʻinidir hamda jamiyat va davlat muhofazasida boʻlish huquqiga ega. Nikoh tomonlarning ixtiyoriy roziligi va teng huquqliligiga asoslanadi”, deyilgan boʻlsa, 64-moddasida: "Ota-onalar oʻz farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga majburdirlar” deb belgilab qoʻyilgan. Shuningdek "Taʼlim toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 30-moddasida: "Voyaga yetmagan bolalarning ota-onalari yoki qonuniy vakillari bolaning huquqlari va manfaatlarini himoya qilishlari shart hamda ularning tarbiyasi, maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi olishlari uchun javobgardirlar” deb belgilangan. "Oila Kodeksi”ning 73-moddasida: "Ota-ona oʻz bolalarini tarbiyalash huquqiga ega va tarbiyalashlari shart. Ota-ona oʻz bolalarining tarbiyasi va kamoloti uchun javobgardir. Ular oʻz bolalarining sogʻligi, jismoniy, ruhiy, maʼnaviy va axloqiy kamoloti haqida gʻamxoʻrlik qilishlari shart. Ota-ona bolalarining qonun hujjatlarida belgilangan zarur darajada taʼlim olishini taʼminlashi shart”, deb belgilab qoʻyilgan. Yana, "Oila kodeksi” ning 65-moddasida: "Har bir bola oilada yashash va tarbiyalanish, oʻz ota-onasini bilish, ularning gʻamxoʻrligidan foydalanish, ular bilan birga yashash huquqiga ega. Bola oʻz ota-onasi tomonidan tarbiyalanishi, oʻz manfaatlari taʼminlanishi, har taraflama kamol topishi, insoniy qadr-qimmatlari hurmat qilinishi huquqiga ega” deyilgan. Har yili Davlat byudjetining 60 foizga yaqini ijtimoiy sohaga, inson manfaatlarini qoʻllab-quvvatlashga yoʻnaltiriladi.

Shunday sharoitda ota-onalik masʼuliyatini unutib, oʻzining oʻtkinchi havaslarini farzandlaridan-da ustun qoʻyib, farzandlarini tirik yetim qilib ajrashib ketayotgan oilalarning borligi oʻzini yosh avlod taʼlim-tarbiyasiga daxl-dorman, deb hisoblaydigan barchani birday tashvishlantiradi, albatta.

Tuman xotin-qizlar qoʻmitasi, "Mahalla” xayriya jamoat fondi tuman boʻlinmasi, "Kamolot” YoIH tuman Kengashi, tuman FHDYo boʻlimi, fuqarolar yigʻinlari, taʼlim muassasalari masʼul xodimlari, mahalla faollari bilan birgalikda oilalarni oʻrganish, aniqlangan notinch oilalar bilan ishlash, farzandining taʼlim-tarbiyasi, hayotda oʻz oʻrnini topa oladigan, har tomonlama bilimli, yetuk, komil insonlar boʻlib yetishishida ota-ona masʼuliyati kabi mavzularda bir qancha ishlar olib borilmoqda. Lekin oilaviy ajrimlar sodir boʻlayotgani hali ham olib borayotgan hamorlikdagi ishlarimizning yetarli emasligini koʻrsatadi. Shuning uchun "Oila - mahalla - taʼlim muassasasi” hamkorlik kengashlari ishini yanada jonlantirish, "Ota-onalar universiteti” ishini samarali tashkil etish, mahallalarda xotin-qizlar bilan ishlash, voyaga yetmaganlar masalalari boʻyicha komissiyalar, ayniqsa yarashtirish komissiyasining yanada yaxshi faoliyat olib borishini taʼminlashimiz, yosh oilalar bilan muntazam tushuntirish va targʻibot ishlarini samarali tashkil etishimiz zarur.

Ayniqsa, aholini oilaviy tadbirkorlikka yoʻnaltirish borasidagi ishlar xususan fuqarolar yigʻinlarida tashkil etilgan "Maslahat markazlari” faoliyati samarali tashkil etilsa, mahallaga biriktirilgan Bandlikka koʻmaklashish markazi inspektorlarining mahallalar bilan hamkorligi yanada yaxshilansa, oila byudjeti yanada yaxshilanadi, eng muhimi, oilada mehnatsevarlik muhiti shakllanadi. Mehnatni sevgan, mehnatni qadrlagan oilada farovonlik boʻladi, yaxshi farzandlar kamol topadi. Oila farovonligi – milliy farovonlik asosidir.

Xulosa oʻrnida Muhtaram Prezidentimizning quyidagi soʻzlarini keltirmoqchiman: "Har qanday jamiyatning farovonligi va maʼnaviy mezoni – bu oilaning ahilligi, oilaning mustahkamligidir”.

M.Ahmedova,

tuman hokimi oʻrinbosari, xotin-qizlar qoʻmitasi raisi.