MILLIY OʻYINLAR AVLODLAR BARKAMOLLIGIGA XIZMAT QILADI

Oʻlkamizda bahor. Ollohning nazari tushgan bizning diyorimiz bahor faslida ayniqsa juda betakror manzaralarni oʻzida mujassam etadi. Bahor kelishi bilan nafaqat borliqdagi jonzotlar jonlanadi balki, insonlarning ruhiyati ham uygʻonadi, goʻyo. Chor-atrofni bezab turgan yashillikni koʻrib koʻngillardagi mudroqlik unut boʻladi. Bahorda bolalar varrak uchirishadi, turli oʻyinlar oʻynab, oʻzlarining shoʻx-shodon qiyqiriqlari bilan kattalarga betakror bolaligini esga tushirishadi. Ayniqsa, asrlar mobaynida oʻynalib kelinayotgan milliy oʻyinlarimiz hisoblanmish besh tosh, arqon tortish, oq terakmi, koʻk terak, argʻamchida sakrash kabi oʻyinlar Navroʻz bayrami tantanalariga oʻzgacha koʻrk bagʻishlab kelmoqda. Bu oʻyinlarning ichida "Oq terakmi, koʻk terak” oʻyini ayniqsa ommalashgan boʻlib, uni 2 ta jamoa oʻynaydi. Ular raqib jamoaga oq terakmi, koʻk terak, bizdan sizga kim kerak, deyishadi. Shunda narigi jamoa raqib tomondagilardan eng nimjonrogʻi kerakligini aytishadi. U bola ham kelib iloji boricha tez yugura olmaydigan bolaning qoʻliga urib qochadi. Agarda uni tutib olsa, oʻzining jamoasiga oʻtkazadi, aks holda, uning jamoasiga oʻtadi. Oʻyin oxirida qaysi jamoada bola soni koʻp boʻlsa, shu jamoa gʻolib hisoblanadi. Bu oʻyinni yana boshqacharoq tarzda ham oʻynashadi. Yaʼni qoʻlga urmasdan, chaqirilgan bola raqib jamoaning qoʻl ushlashib turgan zanjirini yugurib borib uzib oʻtishi kerak. Ushbu oʻyin bolani chaqqonlikka, kuchlilikka, ongli boʻlishga chorlaydi. Bilasizmi, yana bu oʻyinning tarbiyaviy ahamiyati ham bor. Qanday deysizmi? Qarang, oʻyinda albatta kimdir gʻolib, kimdir magʻlub boʻlishi kerak. Ana shu magʻlub boʻlgan bola magʻlubiyatidan uyalib, kelasi safar yaxshiroq harakat qilsa, demak u kelajakda koʻp narsalarga erishadi.

Xalq oʻyinlarini kimdir yaratmaydi. Uni xalq yaratib, ommalashtirib bugungi kundagi koʻrinishiga olib kelishgan. Xalq oʻyinlarida ham milliy ruh aks etadi. Bu oʻyinlarni yoshligida oʻynamay oʻsgan bolalar boʻlmasa kerak oramizda. Men ham boshlangʻich sinfda oʻqib yurgan kezlarimda sinfdoshlarim bilan, dugonalarim bilan bu oʻyinlarni maktabda, hovlimizda koʻp bora oʻynaganmiz. Haligacha esimda, oʻsha paytlarda tez yuguraman, deb yiqilganman ham. Oxiri tez yugurishga harakat qila boshladim, hattoki menga hech kim yetolmaydigan boʻlgan.

Xulosa oʻrnida shuni aytib oʻtish lozimki, xalq oʻyinlarimiz hali uzoq yillar xalqimizga xizmat qilib, ommalashib, kelgusi avlodlarga ham yetib boradi va bolalarning abjir, chaqqon va jismoniy baquvvat boʻlib oʻsishiga xizmat qilaveradi. Ajdodlarimiz bizga maʼnaviy meros qilib qoldirgan milliy oʻyinlarimizda milliy urf-odatlarimiz, qadriyatlarimiz yaqqol aks etadi.

Sevara IBROHIMOVA, Amudaryo akademik litseyi oʻquvchisi.