OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARI IŞLAB ÇIQARIŞNI KENGAYTIRIŞ

- mamlakatimiz agrar siyosatining muhim masalasi

Mamlakatimizning iqtisodiy jihatdan rivojlanişi, aholi turmuş darajasining yanada yuksalişi agrar sohani rivojlantiriş bilan çambarças boğliq. Aholini yetarli miqdorda sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlaşda fermer xöjaliklari, ayniqsa aholi ixtiyoridagi tomorqa yerlaridan samarali foydalaniş muhim ahamiyatga ega.

Bu borada mamlakatimiz böylab keng kölamli işlar amalga oşirilmoqda. Tumanda aholini asosiy turdagi oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlaş maqsadida 2013-yilga möljallangan dastur işlab çiqilib, unda tuman aholisining talabi töliq hisobga olindi.

2012-yilda 2011-yilga nisbatan kartoşka yetiştiriş hajmi 123 foizga, sabzavot mahsulotlari 118,7 foizga, poliz ekinlari 112,2 foizga, göşt 109,7 foizga, sut 110 foizga, tuxum 136 foizga ösgan bölsa, 2013-yilda 2012-yilga nisbatan kartoşka yetiştiriş hajmini 208,3 foizga, sabzavot mahsulotlarini 159,7 foizga, poliz ekinlarini 277,4 foizga, göşt yetiştirişni 106,0 foizga, sut yetiştirişni 115,0 foizga, tuxum yetiştirişni 147,4 foizga oşiriş rejalaştirilgan.

Buning uçun har yili yangidan boğlar, intensiv usuldagi boğlar, issiqxonalar, parniklar barpo qilinmoqda, çorvaçilik, parrandaçilik, baliqçilik va asalariçilik xöjaliklari taşkil qilinmoqda.

Masalan, 2012-yilda loyiha qiymati 1 mlrd 805,0 mln. sömlik 15 ta çorvaçilik va 650,0 mln. sömlik 1 ta parrandaçilik, 4,4 mln. sömlik 3 ta baliqçilik va 22,0 mln. sömlik 5 ta asalariçilik xöjaliklari taşkil qiliş loyihalari amalga oşirilgan bölsa, 2013-yil dasturiga jami 3 mlrd. 306,0 mln. sömlik 43 ta loyihalar kiritilgan bölib, şundan çorvaçilik yönalişida 2 mlrd. 411,0 mln. sömlik 29 ta loyiha, parrandaçilik yönalişida 700,0 mln. sömlik 4 ta loyiha, baliqçilik yönalişida 135, mln. sömlik 6 ta loyiha va asalariçilik yönalişida 60,0 mln. sömlik 4 ta loyihalar kiritilgan.

Bugungi kungaça 43 ta loyihalardan 40 tasi töliq amalga oşirildi, yana 3 ta loyiha böyiça işlar olib borilmoqda. Bu loyihalar ham 1 iyulga qadar töliq amalga oşiriladi.

Hukumatimizning loyihalar sonini 2 baravarga oşiriş böyiça bergan topşiriği asosida qöşimça imkoniyatlarni yana bir bor qayta körib çiqib, şu yil oxirigaça yana 41 ta loyihani amalga oşiriş böyiça qöşimça dastur işlab çiqildi. Şundan, çorvaçilik yönalişida 1 mlrd. 515 mln. sömlik 28 ta loyiha, parrandaçilik yönalişida 156 mln. sömlik 5 ta loyiha, baliqçilik yönalişida 57,9 mln. sömlik 3 ta loyiha va asalariçilik yönalişida 47 mln. sömlik 5 ta loyihalar dasturga kiritildi hamda ularni amalga oşiriş çoralari körilmoqda.

Tibbiyot meʼyorlari böyiça tuman aholisining asosiy turdagi oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlaniş darajasini tahlil qiladigan bölsak, sabzavot, kartoşka, poliz mahsulotlari bilan taʼminlaniş darajasi 200 foizdan ortiqni, göşt, sut va tuxum bilan taʼminlaniş darajasi 100-110 foizni taşkil qiladi.

Uşbu hisob-kitoblardan körinib turibdiki, tuman aholisi sabzavot, kartoşka, poliz, göşt, sut va tuxum mahsulotlari bilan özini özi töliq taʼminlay oladi. Bu albatta, şu yönalişlarda olib borgan işlarimizning samarasidir.

Lekin, şunday şaroitda tibbiyot normalari böyiça tuman aholisining meva bilan taʼminlaniş darajasi 74 foizni, uzum bilan taʼminlaniş darajasi atigi 18,5 foizni taşkil qilmoqda.

Mamlakatimizda şaxsiy dehqon xöjaliklarini, ayniqsa, tomorqa xöjaligini rivojlantirişning huquqiy asoslari yaratib berilganligi bois, qişloqlarimizda dehqonçilik madaniyati yuksalib, bu rivojlaniş oilalar farovonligida öz aksini topmoqda. Aytiş kerakki, öz tomorqasida, 15-20 sotix yerda dehqonçilik qilib, boğ yaratib, öz rizqini halol mehnati bilan topib, elda obrö-eʼtiborga erişgan oilalar tumanimizda juda köp.

Hozir mamlakatimizda nafaqat fermer xöjaliklari, ayni paytda oilalar ham köp tarmoqli tadbirkorlik subʼektlariga aylanmoqda. Buni yanada kengaytiriş va ommaviy tusga aylantiriş lozim. Albatta, buning uçun mamlakatimizda qonuniy asos – "Oilaviy tadbirkorlik töğrisida”gi Qonun bor. 

Oddiy misol: 10-15 sotix yerini gullatib qöygan kişi rözğorida heç bir kamçilik sezmaydi. Oila ehtiyoji uçun zarur böladigan barça qişloq xöjaligi mahsulotlari tomorqasidan çiqadi. Bu bir jihati. Yaxşi işlagan tomorqaçilar ehtiyojidan ortganini bozorga çiqarişayapti. Bu esa öz-özidan möl-kölçilikni, arzonçilikni taʼminlayapti.

Biroq tan oliş kerak, bundan hamma ham birdek foydalanayotgani yöq. Ayrim qişloqlarda kattagina maydonni taşkil etuvçi tomorqa maydonlari yil böyi böş tursa, baʼzi bir tomorqaçilar yerdan imkoniyat darajasida hosil olişning uddasidan çiqişolmayapti. Aslida esa bizda aholi ixtiyoridagi tomorqalar va yer uçastkalaridan yanada samaraliroq foydalanib, olinayotgan hosil va daromadlarni 2-3 hissagaça oşirişning içki imkoniyatlari mavjud. Çunki yerimiz unumdor. Tabiiy iqlim şaroiti ham yil davomida dehqonçilik qiliş imkonini beradi. Şuning uçun hozirda bu masalaga xukumat darajasida eʼtibor qaratilayapti.

Ayrim oilalar özlariga tegişli bölgan 15-20 sotix yeri böla turib, tomorqa yeriga beda yoki xaşakbop öt ekib, daromad izlab çet elga ketib sargardon bölmoqdalar. Axir möl daromad topişning manbasi – xonadonimiz ostonasidagi tomorqa yerimiz emasmi?

Şuning uçun, aholining şaxsiy va dala tomorqasidan samarali foydalanişini taşkil qiliş maqsadida iqtisodiyot kompleksi tarkibiga kiruvçi idoralarning masʼul xodimlaridan iborat işçi guruhlar taşkil qilinib, har bir xonadonning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli örganilmoqda, ularga tavsiyalar hamda amaliy yordamlar berilmoqda.

Xulosa örnida aytiş kerakki, har bir oila xonadoni oldidagi tomorqadan unumli foydalansa, avvalo dasturxoni tökin böladi, qolaversa iqtisodiy ahvoli ham yaxşilanib, turmuşi obod böladi.

R.YÖLDOŞEV, tuman hokimi, iqtisod fanlari nomzodi