OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARI IShLAB ChIQARIShNI KENGAYTIRISh

- mamlakatimiz agrar siyosatining muhim masalasi

Mamlakatimizning iqtisodiy jihatdan rivojlanishi, aholi turmush darajasining yanada yuksalishi agrar sohani rivojlantirish bilan chambarchas bogʻliq. Aholini yetarli miqdorda sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlashda fermer xoʻjaliklari, ayniqsa aholi ixtiyoridagi tomorqa yerlaridan samarali foydalanish muhim ahamiyatga ega.

Bu borada mamlakatimiz boʻylab keng koʻlamli ishlar amalga oshirilmoqda. Tumanda aholini asosiy turdagi oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlash maqsadida 2013-yilga moʻljallangan dastur ishlab chiqilib, unda tuman aholisining talabi toʻliq hisobga olindi.

2012-yilda 2011-yilga nisbatan kartoshka yetishtirish hajmi 123 foizga, sabzavot mahsulotlari 118,7 foizga, poliz ekinlari 112,2 foizga, goʻsht 109,7 foizga, sut 110 foizga, tuxum 136 foizga oʻsgan boʻlsa, 2013-yilda 2012-yilga nisbatan kartoshka yetishtirish hajmini 208,3 foizga, sabzavot mahsulotlarini 159,7 foizga, poliz ekinlarini 277,4 foizga, goʻsht yetishtirishni 106,0 foizga, sut yetishtirishni 115,0 foizga, tuxum yetishtirishni 147,4 foizga oshirish rejalashtirilgan.

Buning uchun har yili yangidan bogʻlar, intensiv usuldagi bogʻlar, issiqxonalar, parniklar barpo qilinmoqda, chorvachilik, parrandachilik, baliqchilik va asalarichilik xoʻjaliklari tashkil qilinmoqda.

Masalan, 2012-yilda loyiha qiymati 1 mlrd 805,0 mln. soʻmlik 15 ta chorvachilik va 650,0 mln. soʻmlik 1 ta parrandachilik, 4,4 mln. soʻmlik 3 ta baliqchilik va 22,0 mln. soʻmlik 5 ta asalarichilik xoʻjaliklari tashkil qilish loyihalari amalga oshirilgan boʻlsa, 2013-yil dasturiga jami 3 mlrd. 306,0 mln. soʻmlik 43 ta loyihalar kiritilgan boʻlib, shundan chorvachilik yoʻnalishida 2 mlrd. 411,0 mln. soʻmlik 29 ta loyiha, parrandachilik yoʻnalishida 700,0 mln. soʻmlik 4 ta loyiha, baliqchilik yoʻnalishida 135, mln. soʻmlik 6 ta loyiha va asalarichilik yoʻnalishida 60,0 mln. soʻmlik 4 ta loyihalar kiritilgan.

Bugungi kungacha 43 ta loyihalardan 40 tasi toʻliq amalga oshirildi, yana 3 ta loyiha boʻyicha ishlar olib borilmoqda. Bu loyihalar ham 1 iyulga qadar toʻliq amalga oshiriladi.

Hukumatimizning loyihalar sonini 2 baravarga oshirish boʻyicha bergan topshirigʻi asosida qoʻshimcha imkoniyatlarni yana bir bor qayta koʻrib chiqib, shu yil oxirigacha yana 41 ta loyihani amalga oshirish boʻyicha qoʻshimcha dastur ishlab chiqildi. Shundan, chorvachilik yoʻnalishida 1 mlrd. 515 mln. soʻmlik 28 ta loyiha, parrandachilik yoʻnalishida 156 mln. soʻmlik 5 ta loyiha, baliqchilik yoʻnalishida 57,9 mln. soʻmlik 3 ta loyiha va asalarichilik yoʻnalishida 47 mln. soʻmlik 5 ta loyihalar dasturga kiritildi hamda ularni amalga oshirish choralari koʻrilmoqda.

Tibbiyot meʼyorlari boʻyicha tuman aholisining asosiy turdagi oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlanish darajasini tahlil qiladigan boʻlsak, sabzavot, kartoshka, poliz mahsulotlari bilan taʼminlanish darajasi 200 foizdan ortiqni, goʻsht, sut va tuxum bilan taʼminlanish darajasi 100-110 foizni tashkil qiladi.

Ushbu hisob-kitoblardan koʻrinib turibdiki, tuman aholisi sabzavot, kartoshka, poliz, goʻsht, sut va tuxum mahsulotlari bilan oʻzini oʻzi toʻliq taʼminlay oladi. Bu albatta, shu yoʻnalishlarda olib borgan ishlarimizning samarasidir.

Lekin, shunday sharoitda tibbiyot normalari boʻyicha tuman aholisining meva bilan taʼminlanish darajasi 74 foizni, uzum bilan taʼminlanish darajasi atigi 18,5 foizni tashkil qilmoqda.

Mamlakatimizda shaxsiy dehqon xoʻjaliklarini, ayniqsa, tomorqa xoʻjaligini rivojlantirishning huquqiy asoslari yaratib berilganligi bois, qishloqlarimizda dehqonchilik madaniyati yuksalib, bu rivojlanish oilalar farovonligida oʻz aksini topmoqda. Aytish kerakki, oʻz tomorqasida, 15-20 sotix yerda dehqonchilik qilib, bogʻ yaratib, oʻz rizqini halol mehnati bilan topib, elda obroʻ-eʼtiborga erishgan oilalar tumanimizda juda koʻp.

Hozir mamlakatimizda nafaqat fermer xoʻjaliklari, ayni paytda oilalar ham koʻp tarmoqli tadbirkorlik subʼektlariga aylanmoqda. Buni yanada kengaytirish va ommaviy tusga aylantirish lozim. Albatta, buning uchun mamlakatimizda qonuniy asos – "Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisida”gi Qonun bor. 

Oddiy misol: 10-15 sotix yerini gullatib qoʻygan kishi roʻzgʻorida hech bir kamchilik sezmaydi. Oila ehtiyoji uchun zarur boʻladigan barcha qishloq xoʻjaligi mahsulotlari tomorqasidan chiqadi. Bu bir jihati. Yaxshi ishlagan tomorqachilar ehtiyojidan ortganini bozorga chiqarishayapti. Bu esa oʻz-oʻzidan moʻl-koʻlchilikni, arzonchilikni taʼminlayapti.

Biroq tan olish kerak, bundan hamma ham birdek foydalanayotgani yoʻq. Ayrim qishloqlarda kattagina maydonni tashkil etuvchi tomorqa maydonlari yil boʻyi boʻsh tursa, baʼzi bir tomorqachilar yerdan imkoniyat darajasida hosil olishning uddasidan chiqisholmayapti. Aslida esa bizda aholi ixtiyoridagi tomorqalar va yer uchastkalaridan yanada samaraliroq foydalanib, olinayotgan hosil va daromadlarni 2-3 hissagacha oshirishning ichki imkoniyatlari mavjud. Chunki yerimiz unumdor. Tabiiy iqlim sharoiti ham yil davomida dehqonchilik qilish imkonini beradi. Shuning uchun hozirda bu masalaga xukumat darajasida eʼtibor qaratilayapti.

Ayrim oilalar oʻzlariga tegishli boʻlgan 15-20 sotix yeri boʻla turib, tomorqa yeriga beda yoki xashakbop oʻt ekib, daromad izlab chet elga ketib sargardon boʻlmoqdalar. Axir moʻl daromad topishning manbasi – xonadonimiz ostonasidagi tomorqa yerimiz emasmi?

Shuning uchun, aholining shaxsiy va dala tomorqasidan samarali foydalanishini tashkil qilish maqsadida iqtisodiyot kompleksi tarkibiga kiruvchi idoralarning masʼul xodimlaridan iborat ishchi guruhlar tashkil qilinib, har bir xonadonning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli oʻrganilmoqda, ularga tavsiyalar hamda amaliy yordamlar berilmoqda.

Xulosa oʻrnida aytish kerakki, har bir oila xonadoni oldidagi tomorqadan unumli foydalansa, avvalo dasturxoni toʻkin boʻladi, qolaversa iqtisodiy ahvoli ham yaxshilanib, turmushi obod boʻladi.

R.YOʻLDOShEV, tuman hokimi, iqtisod fanlari nomzodi