MEVALI DARAXTGA MEHR BERGAN BOGʻBON

(«Amudaryolik ziyokorlar» kitobini oʻqib)

Quvonchli lahzalar

Qarindoshimnikida toʻyda edim. Davrada oʻtirgan bir ayol: «Siz Hayitgul opamisiz?» - deb soʻradi.

- Ha, siz oʻqituvchimisiz? – deya soʻradim.

- Men iqtisodchiman. Hoji otaning kitobi chiqibdi. Unda mening qaynotamning ham, sizning ham rasmlaringiz bor ekan, – dedi.

Bu ayol Oʻrozboy Husainovning kelini ekan…

Nevaram bilan bozorga borish uchun taksiga chiqdim. Haydovchi yigit salom berib soʻradi:

- Hayitgul opa, Hoji otaning kitobi chiqibdi, unda siz ham bor ekansiz, oʻqidingizmi?

Hali kitobni qoʻlimga olmasdan turib bir faxr hissini tuydim: Odamlar kitob oʻqimay qoʻydi, deymiz. Yoʻq, odamlar kitob oʻqiydi. Faqat oʻqishga arziydigan yaxshi kitob boʻlsa oʻqiydi, odamlar…

Men ishlagan maktab

Men Universitetni bitirib 30-son maktabga ishga kelganman. Va shu dargohdan pensiyaga chiqqanman. Shu maktabda, shunday kasbdoshlar bilan ishlaganimga ming marta shukronalar aytaman. 30-maktabda ishlagan kasbdosh ayollar yigʻilishib turamiz. Bu galgi oʻtirishimizga Goʻzal Mahmudova kitob koʻtarib keldi.

- Mana, qaranglar, Hoji ogʻaning kitobi, bizning maktabdan koʻp oʻqituvchilar bor, Sizlar ham, mening otam ham bor.

Goʻzal Zarif Mahmudovning qizi, 30-son maktabda oʻqigan, hozir shu maktabda oʻqituvchi boʻlib ishlaydi. Haqiqatan ham davradoshlarning yoki oʻzlari yoki ota-onasi, yaqin qarindoshi bor edi bu kitobda…

Rus maktabi direktori Anvar Gimranovich Xamzinni koʻpchilik biladi. Chunki 30-maktabni «Xamzinning maktabi» deyishardi. Mening maktabga kelib ilk uchratgan ustozim, birinchi direktorim. Uning katta kelini Xamzina Olga Fyodorovna shu yerda, 30-son maktabda rus tili oʻqituvchisi boʻlib ishladi. Hozir pensiyada.

Kuznetsova Valentina Petrovna esa Xamzindan keyingi direktorimiz, davramiz onaxoni, sirdoshimiz, hamma muammolarimizni u kishiga kelib aytardik, bizni koyib-yupatib yoʻlga solardi.

Fayzullayeva Gulbaro – xalq taʼlimi boʻlimi mudiri, keyinchalik maktabimiz direktori.

- Mening ham otam, ham onam bor ekan bu kitobda – quvonib deydi Xurshida Matchonova.

U Sobir Matchonov va Gavhar Hamidovaning qizi, 3-sonli Amudaryo akademik litseyi oʻqituvchisi. Kitobdagi Liliya Sadzarovaning qizi Galina Qurbonova esa 30-son maktabda oʻqigan. U 83-maktab bogʻcha direktori lavozimida koʻp yil ishladi.

Biz birimiz olib, birimiz qoʻyib kitob varaqlaymiz va 30-sonli maktab oʻqituvchilarining koʻpchiligini uchratamiz. Rahim Madiyorov, Rahim Doʻsbekov, Kamol Soatov, Erkin Abdusharipov…

ONAMNING USTOZI – MENING HAM USTOZIM

Men Qipchoq qishlogʻidagi 11-son maktabda oʻqiganman. Kitobni varaqlar ekanman, bizni oʻqitgan muallimlarimiz haqidagi lavhalarni oʻqib yana oʻquvchilik davrimga qaytganday boʻldim.

«Dono ustozdan aʼlo shogirdlar chiqadi». Bu ona tili va adabiyot fani oʻqituvchimiz Oʻrozboy Iskandarovga berilgan baho. U nafaqat meni, balki mening onamni ham oʻqitganlar. Onam rahmatlining hikoya qilishicha, Oʻrozboy muallim urushga ketayotganida butun maktab oʻquvchilari daryo boʻyida, ketayotgan paraxod izidan yigʻlab qolishgan ekan...

ONAMNING SINFDOShLARI – MENING USTOZLARIM   

Kitobni bir olam quvonch, taʼriflab boʻlmas bir hayajon bilan oʻqishda davom qilaman. Mana, yana mening ustozlarim, onam rahmatlining sinfdoshlari.

Maktabda oʻqigan paytlarim onam bir gapni koʻp aytardilar:

«Maktabda seni mening sinfdoshlarim oʻqitishadi, mening yuzimni yerga qaratma!» Onamning ustozlarga boʻlgan hurmat-ehtiromi bizga bolaligimizdan meros boʻlib qoldi.

«Yurt ogʻasi» taʼrifi – Aytjon Musayevga berilgan baho.  «Qatʼiyatli inson»  esa -  maktabimiz direktori Nurim ogʻa Jumaniyozovga. Yetuklik attestatini u kishining qoʻlidan olganmiz. Qattiqqoʻl rahbar boʻlgani uchun undan hayiqib tursakda u kishini juda yaxshi koʻrardik. Nurim ogʻa hayot chogʻlarida sinfdoshlarimizning har galgi uchrashuviga kelib, aziz mehmonimiz boʻlardilar.

«Yaxshi niyat - yarim davlat» - bu Abduraim Matkarimov haqidagi lavha. Oʻtgan yili sinfdoshlarimizning 45-yillik uchrashuviga turmush oʻrtogʻi Maryam opa bilan keldilar. Hassaga tayanib, keksayib qolgan ustozimiz har birimiz bilan quchoqlashib koʻrisharkan, koʻzlarida quvonch yoshlari qalqidi.

MEN ShU USTOZLAR QOʻLIDA OʻQIGANMAN

Kitobni yana oʻqishda davom etaman va koʻnglim ajib bir gʻururga toʻladi. Yana biz taʼlim olgan ustozlar: Jalgʻash Madiyorov, Jumaboy Xolmurodov, Boltaboy Qoʻshayev, Davlatboy Xoʻjametov, Oʻgʻiljon Boboniyozova, Kosheva Zinaida Tagirovna, Yoʻldosh Eshmurodov, jangchi-pedagog Yangiboy Qurbonboyev – bular hammasi mening ustozlarim, ozmi-koʻpmi bizga mehnati singgan muallimlar.

Mana, Qozoq Yusupov… Bu oʻqituvchimni eslasam, xayolim olis abituriyentlik davrimga ketadi. U paytlari qay bir oliy oʻquv yurtiga kirmoqchi boʻlsangiz ona tili va adabiyot fanidan yozma imtihon - insho yozish shart edi. Men ham ToshDU (hozirgi Milliy Universitet)da insho yozganman. Hozirgidek esimda, erkin mavzuni tanladim. Oybek domlaning «Qutlugʻ qon» romanidagi Gulnor - men sevgan qahramon». Inshoni topshirayotganimda imtihon oluvchi domla:

- Seni Yusupov Qozoq aka oʻqitdimi? - deb soʻradi.

Men, qishloqdan kelgan yosh qiz shunday nufuzli dargohda oʻqituvchimni soʻrashganidan esankirab qolgan boʻlsam kerak, zoʻrgʻa «ha» dedim. Keyin bilsam bu domla taniqli adabiyotshunos olim Norboy Xudoyberganov ekan.

Men  inshodan  «besh» baho  oldim. Shunda Norboy Xudoyberganov: «Amudaryo – mening yurtim, zabardast oʻqituvchilar bor» degan edilar. Men 11-son maktabda oʻqiganimdan, 30-son maktabda ishlaganimdan va oʻqituvchilik kasbini tanlaganimdan hamma vaqt faxrlanib yuraman va Allohga beadad shukronalar aytaman.

Kitobda tuman hokimi Rajabboy Yoʻldoshev oʻqituvchilar haqida juda samimiy fikrlar bildirgan. Aslida tumanimiz rahbari faqat kitobda emas, hayotda ham oʻqituvchilarni  gʻoyat hurmat qilib,  qadrlashini u kishining taʼlim sohasiga boʻlgan eʼtiboridan yaxshi bilaman.

Kitobni oʻqir ekanman, muallifning «Xotima» bobida yozgan bir iborasi eʼtiborimni tortdi.

«Ehtimol, kimgadir mubolagʻa, kimgadir maqtanish boʻlib tuyular. Lekin qoʻlingizdagi asarning yaratilishi men uchun butun umrim davomida qilgan mehnatlarim, izlanishlarim va kuzatishlarimning amaliy ijobati boʻldi». Oʻyga toldim: Bu mubolagʻa emas, bu maqtanish ham emas. Bu ustozlarni qadrlay bilish, bu iftixor tuygʻusi! Men Qodirbergan hoji Jumamurodovni yaxshi taniyman. Dangal gapiradigan mard inson. Ustozlarni ardoqlab, oʻtganlarni xotirlab, hayot ekanlarini cheksiz quvontirib, shunday kitob yozib, oʻzining aytishicha «savob ish» qilgan Hoji ogʻadan qanchadan-qancha odamlar minnatdor boʻlishdi. Birovning ishiga baho berishda turli fikrlar boʻlishi tabiiy hol. Shunday vaqtda «mevali daraxtga tosh otiladi» deb oʻzimizga taskin beramiz. Mevali daraxtga kim tosh otadi, bilasizmi? Umrida bir tup daraxt ekmagan, oʻzining qoʻlidan biror ish kelmasa ham qildan qiyiq axtaradigan maʼnaviyatsiz kimsalar mevali daraxtga tosh otishadi. Daraxt oʻstirish mashaqqatini chekkan, mevasidan odamlar bahramand boʻlsin, deguvchilar aslo tosh otishmaydi. Qaytaga shu daraxtni parvarishlab, unga mehr berishadi, mevalaridan odamlarga ulashib, ular bilan birga zavq olishadi.

Men bu kitobni mevali daraxtga oʻxshatdim. Tomirlari – oʻtmishimiz, kechagi kunimizni qadrlab, bugungi baxtiyor zamonamizga tamal toshlarini qoʻygan aziz ustozlar yodi. Gurkirab oʻsayotgan shoxlari Hoji ogʻa ehtirom bilan taʼriflagan zamondoshlarimiz. Daraxtni parvarishlab, mehr bergan, hosilini yurtga tutgan bogʻbon kabi «Amudaryolik ziyokorlar» kitobi muallifi Qodirbergan hoji Jumamurodovga barcha ustozlarim, kasbdoshlarim nomidan chuqur taʼzim bilan minnatdorchilik bildiraman.

Hayitgul YOʻLDOShEVA,

Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi, faxriy ustoz.