INTERNETDAN FOYDALANISh ODOBLARI

Bugungi kunda internet hayotimizning ajralmas boʻlagiga aylandi. Internetning osonligi, arzonligi va tezligi barcha sohalar rivojiga hissa qoʻshmoqda.

Ammo shu bilan birga, internetga bogʻliq muammolar, yaʼni internetning foydalari muqobilida zararlari ham koʻpayib bormoqda. Xususan, aqidaga putur yetkazuvchi, fohishabozlik va behayolikni targʻib qiluvchi, axloqsizlikni tarqatuvchi va shunga oʻxshash inson zotiga isnod keltiruvchi ishlarni targʻib qiladigan saytlar allaqachon koʻplarni oʻziga "maftun” qilib oldi. Eng yomoni, baʼzi odamlar internet orqali bir-biriga tuhmat qilmoqda, haqoratlab, soʻkishmoqda, bir-birini sharmanda qilmoqda va hokazo. Aynan internet orqali nafaqat axloqiy buzuqliklar, balki siyosiy, ijtimoiy, moliyaviy, ilmiy va boshqa koʻpgina sohalarda ham jinoyatlar sodir etilayotir.

Demak, internet ikki taraflama – ham yaxshilikka, ham yomonlikka xizmat qilishi mumkin narsaga aylandi. Biz yoshlarning vazifamiz uni yaxshilikka xizmat qildirib, yomonlikka boshlamaslik choralarini koʻrish, uning zararlaridan chetlanishga harakat qilishdir. Buning uchun esa internetdan foydalanish odoblarini yaxshi bilmogʻimiz kerak.

Avvalo shuni taʼkidlash joizki, internetdan foydalanmoqchi boʻlgan odam niyatni yaxshi qilgan boʻlishi kerak. Yaʼni, inson faqat yaxshilikni, ruxsat berilgan narsalarga muvofiq ish qilishni niyat qilishi lozimdir. Ana shundagina bu ishidan foyda topadi, koʻz-lagan maqsadiga erishadi. Internetdan olgan foydasiga qoʻshimcha ravishda ilmiga amal qilgani uchun savob ham oladi. Agar ilmiga amal qilmay, niyatini yaxshilasa-yu, internetdan faqat yaxshilik yoʻlida foydalansa, oʻsha olgan foydasi qoladi, ammo savob olmaydi. Chunki bu ishiga ilmi asosida yaxshi niyatni aralashtirmadi. Musulmon kishi bir yaxshilikni niyat bilan qilsa, bir savob oladi, oʻsha niyatiga amal qilganida esa, savobi oʻn marta koʻpayadi.

Internetga kirishdan oldin vaqtni zoye qilmaslik uchun umrning qadrini esga olish, uning har lahzasi hisobli ekanini,vaqtni bekorga isrof qilsa, keyinchalik afsus-nadomatda boʻlishini unutmaslik zarur.

Internetga kirishdan oldin ish rejasini yaxshilab tuzib olish ham odoblardan biridir. Shuning uchun maqsad va koʻzlangan foyda aniq boʻlsin. Kerakli narsalar va maʼlumotlarni oldindan aniqlab olish zarur. Oʻtirib olib, "nima qilsam ekan”, degan xayollarni surish vaqtning zavolidir.

Internetda ishlashni "Bismillahir rohmanir rohiym”kalomi bilan boshlash kerak. Musulmon kishining har bir ishni boshlaganda albatta "Bismillahir rohmanir rohiym” deyishi kerakligi koʻplab hadislarda taʼkidlangan. Internetda koʻriladigan, oʻqiladigan va eshitiladigan narsalarning barchasi taqiqlanmagan, ruxsat berilgan narsalar boʻlishi shart. Zotan, insonning hamma yerda, barcha zamonlarda va barcha vaziyatlarda gap-soʻzlari-yu, ish va faoliyati toʻgʻri boʻlishi qatʼiy talab etiladi. Chunki, uni odamlar koʻrmasa ham, Alloh taolo koʻrib turganini esdan chiqarmay, muntazam his etib turish zarur. Alloh taolo bilmaydigan hech narsa yoʻq.

Sayt egalarining maʼnaviy-maʼrifiy huquqlariga toʻla rioya qilishhar bir insonning burchidir. Bunga pul toʻlab kirish lozim boʻlgan saytlarga haq toʻlamasdan, oʻgʻrincha kirish, koʻchirib olishga ruxsat berilmagan narsalarni koʻchirib olish, koʻchirib olinganda manba koʻrsatilishi lozim boʻlganida, koʻrsatmaslik kabi ishlar kiradi. Bu kabi ishlarning barchasi gunohdir. Chunki bu birovning maʼrifiy-maʼnaviy mulkini talon-taroj qilish hisoblanadi. Ishxona yoki boshqa biror shaxsning internet tarmogʻidan ruxsatsiz foydalanish mumkin emas. Baʼzi kishilar ishxonaning internetidan oʻz shaxsiy manfaatlari uchun foydalanishni oʻzlariga ep koʻrishadi. Bunda ikki taraflama mulohaza qilinadigan ish sodir boʻladi. Bir tarafdan – ishxonaning internetga toʻlaydigan mablagʻi shaxsiy manfaat uchun sarflanadi. Ikkinchi tarafdan – ishxonaning ishini bajarish oʻrniga ish vaqtida oʻz manfaatini koʻzlab, masʼuliyatdan qochish yuz beradi.

Bolalarning internet va kompyuterdan foydalanishini oqilona va eʼtibor bilan yoʻlga qoʻyish kerak. Avvalo, bola ota-onasi va kattalarning ruxsatisiz internet va kompyuterdan foydalanmasin. Bolalarni bunday paytlarda qarovsiz qoldirmaslik, nazardan qochirmaslik lozim. Ular foydalanadigan jihozlar hammaning koʻz oʻngida turadigan boʻlsin. Yoʻqsa, koʻzni shamgʻalat qilib, istalmagan, buzuq yoki befoyda narsalarga oʻzlarini urishlari mumkin. Bolalarning vaqti zoye boʻlmasligi haqida qaygʻurish har bir ota-ona va tarbiyachining vazifasidir.

Internetda chat, forum, ijtimoiy tarmoqlar kabi oʻzaro aloqa vositalaridan foydalanishda shariat ruxsat bergan narsalarga amal qilib, man qilgan narsalardan chetda boʻlish zarur. Bu qoida musulmon insonning barcha qiladigan ishlariga ham tatbiq qilinadi. Baʼzi kishilar internetdagi muomalalarga yengil-yelpi qarashadi, bu esa mutlaqo notoʻgʻridir. Internet orqali oʻzgalar bilan aloqa qilishda yaxshilik va taqvoda hamkorlik qilgan holda yomonlik va dushmanlikda hamkorlik qilmaslikni shior qilib olinishi zarur. Zotan, musulmon inson hayotining barcha sohalarida ushbu shiorga doimo amal qilib yashashga intiladi. Alloh taolo Qurʼoni karimda marhamat qiladi: "Yaxshilik va taqvo yoʻlida hamkorlik qiling. Gunoh va dushmanlik yoʻlida hamkorlik qilmang” (Moida surasi, 2-oyat).

Internet orqali oʻzgalar bilan aloqa bogʻlashda yolgʻon ishlatmaslik, soxtakorlik ila uydirma xabarlar, suratlar va videolavhalar tarqatmaslik talab etiladi. Shuni unutmaslik kerakki, virtual suhbatda ham xuddi koʻz-koʻzga tushib turgandek, oʻzini odob va axloq qoidalari doirasida tutish lozim.

Sherzod Oʻrozboyev, Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy nomidagi oʻrta maxsus islom bilim yurti talabasi.

(Foto - http://zaryasurxana.uz)