OBOD TURMUŞ MEZONLARI

Tomorqa fenomeni

 Mamlakatimizda yakka dehqon xöjaliklarini, ayniqsa, tomorqa xöjaligini rivojlantirişning huquqiy asoslari yaratib berilganligi bois, mustaqillik yillarida qişloqlarimizda dehqonçilik madaniyati yuksalib, bu rivojlaniş oilalar farovonligida öz aksini topmoqda. Öz tomorqasida, 15-20 sotix yerda dehqonçilik qilib, boğ yaratib, öz rizqini halol mehnati bilan topib, elda obrö-eʼtiborga erişgan oilalar tumanimizda juda köp.

- Bir parça yering – davlating, - deydi "Çoyköl” ovulida yaşovçi mehnat faxriysi Qodirbergan ota Kamolov. – Qişloqda yaşadingmi, ana şu davlatingni asra, avayla, deb örgatişgan bizga ota-bobolarimiz.

Darvoqe, Qodirbergan ota salkam 40-yil kolxozda haydovçilik qildi, turli rusumdagi maşinalarni boşqardi. Hozirgi "Çoyköl” ovuli hududida özi boşqargan maşinalar bilan xöjalik, qolaversa, tumanimiz taraqqiyotiga munosib hissa  qöşdi. Nafaqaga çiqqaç esa farzandlarini yoniga olib, tomorqa xöjaligidagi yerlarning meliorativ holatini yaxşilaşga kirişdi. Hovlisi yaqinidagi çim bosib yotgan tutzorni ajriq tomirlaridan yaxşilab tozalaşdi, tekislab, qondirib suğorişdi. Tutzorning bir tomonidan zovur qazişgani yanada yaxşi böldi. Kallaklangan tutzor hosili şu yili yaxşi böldi. Ayoli Malika momo Kamolova şu yili ipak qurti boqişda umuman qiynalmadi. 25- 30 gramm ipak qurti uruğini parvarişlaş uçun öz tomorqasidagi tutzorlar hosili bemalol yetadigan böldi. Kuzda esa tutzor orasini yaxşilab haydab, buğdoy ekişdi. Örim mavsumida Qodirbergan ota bilan Malika momoning xirmoni donga töldi. Hosil çöğidan köngli tölgan Qodirbergan ota 6 nafar öğlini yoniga olib, otasidan qolgan eski olmazor boğni yangilaş rejasini tuzdi. Yana maşaqqatlidek tuyulgan mehnat butun oila jamligida inson aql-zakovati bois öz samarasini berdi: hovli oldi, atrofi bir-ikki yil içida uzumzor, mevazor boqqa aylandi. Ertagi sabzavot, poliz ekinlari, qoramollar uçun xaşakbop dukkakli ekinlardan möl-köl hosil oliş evaziga oila iqtisodi yil sayin yuksaldi. Tomorqa xöjaligi uçun qölda boşqariladigan "Motopola" traktorini sotib olişgani yaxşi böldi. Birin-ketin Qodirbergan ota öğillari uçun yangi imoratlar tikladi. Oilaga fayz-baraka kirdi. Eng muhimi, rözğorga zarur narsalarning deyarli barçasi öz tomorqa xöjaligida bisyor: parranda göşti, tuxumi, don-dun, buğdoy, meva-çeva, kartoşka-piyoz deganday.

Xalqimizda "qöşni-qöşnidan erta turmoqni örganadi”, - degan  hikmatli ibora bor. Tomorqani daromad manbaiga aylantirgan Qodirbergan otaning öziga öxşagan qöni-qöşnilari ançagina.

- Yangiboy Şomurodov degan jöram mendan ham özib ketgan, - deydi Qodirbergan ota.- Boğ-boğçasini körsangiz aqlingiz hayron qoladi. Naşvatining özidan ön xil navi bor-a!

Naşvati-yu nok, olma-yu anorning eng sara navlaridan topib boğ yaratgan Yangiboy akaning boği haqiqatan ham havasga loyiq. Örikning erta pişar navlari, bozorning eng qim-mat qoqi qilinadigan novvot örik daraxtlari ayni damda gullaş arafasida. Ötgan mavsumda buğdoy örimidan söng ekilgan kuzgi kartoşkadan möl hosil olgan Yangiboy akaning umr yöldoşi Bibisora opaning bozori hamişa baroridan keladi. Qörasi molga, parrandaga töla bu xonadonning sariştaligiga havas qilmay ilojingiz yöq. Öğli Baxtiyorjon sigir-u buzoq, parranda boqişga ixlos qöygan. Kelin-u nevaralar, Yangiboy aka boşçiligida bahorgi ekin-tikin işlarini allaqaçon boşlab yuborişgan. Axir ana şu tomorqa tufayli yaqinda "Matiz” avtomobiliga ega bölişdi.

Ertagi sabzavotlarni ekib, yuqori hosil olişda Yangiboy akaning qöşnisi Hayitgul opa va Hayitboy aka Eşmurodovlarga teng keladigani yöq. Hayitgul opa aslida öqituvçi. Ovuldagi 42-maktabda öquvçilarga taʼlim-tarbiya beriş bilan birga böş vaqtida öz tomorqa yerida işlaşni xuş köradi.

Biz tomorqa fenomeni haqida köp gapiramiz, tomorqadan olingan daromad va foyda xususidagi hisob-kitoblarni qoyillatib taşlaymiz. Lekin tomorqa xöjaligini yuritişdagi öziga xos uslublar haqida köpam bilavermaymiz. Men oddiy öqituvçi ayolning öz kasb faoliyati bilan boğliq jamiyatdagi örni, bajaradigan işlari, oila bekasi, rafiqa, ona sifatidagi ayollik burçlarining ham qoyilmaqom uddasidan çiqiş bilan birga tomorqa xöjaligini yuritişda öziga xos maktab yaratgani haqida töxtalmoqçiman. Sababi, Hayitgul opaning tomorqasiga yilning qaysi mavsumida bormang, hamişa öşa mavsumga xos gözallikning guvohi bölasiz. Qiş oylarida uning tomorqa yeri oynaning yuziday tekis, yaltirab turadi. Undan na biron xas, na baland-pastlik topolmaysiz. Bahorda esa...

Bahor xuddi qişloqdagi şu xonadon tomorqasidan boşlanganday tuyuladi, körgan odamga. Xuddi matematik hisob-kitoblarga asoslangan kabi olingan egatlar bamisli qunt bilan çizilgan geometrik şakllarga mengzaydi. Biron bir egat yoki içki ariq olişda oğiş bölmaydi. Yer tekis, egatlar töppa-töğri bölişi, ekinlar tartib bilan ekilişi Hayitgul opaning nazoratida.

- Şunda ekinni suv bosmaydi, begona ötlar kökaravermaydi, - deydi opa.

Qişloqda ertagi sabzavotlardan kök piyoz, kartoşka ertagi karam, bulğor qalampir va poliz ekinlaridan bodring, xandalak, gurvak qovunlari eng avvalo Hayitgul opaning tomorqasida yetiladi. Ekinlarni qaçon suğoriş, qaysi vaqtda har xil zararkunanda haşarotlarga qarşi işlov beriş, ertagi ekindan böşagan yerga ikkinçi ekinni qaysi vaqtda va nima ekiş zarurligini opa xuddi tajribali agronomlarday yaxşi biladi va şunga amal qiladi. Erta bahordan keç kuzgaça tomorqa yeridan olingan hosilning oila ehtiyojidan ortganini bozorga olib çiqadigan Hayitgul opa farzandlarini oliy maʼlumotli qilib öqitdi, uyli-joyli qildi. Hovli-joyini kengaytirib, orzu-havaslariga yetişdi, danğillama töylar qildi. Qöşnilar esa ham havas, ham eʼtibor bilan:

- Hayitgul opaning tomorqasi agrotsex, bu yerdan hamma narsa topiladi, yangi uzilgan mevadan tortib konservalangan mahsulotlargaça, - deyişlarida ham jon bor. Çunki opa kelini bilan qişga atab tayyorlagan meva şarbatlari, konservalari, tuzlamalarining hisobidan uning özi ham adaşib ketadi baʼzan.

- Özimizdan ortgani – daromad,- deydi u kamtarlik bilan.

Şuning uçun aytsalar kerak-da, mehnat qilib topganing - ketmas davlating, - deb. Binobarin, davlatmandlik – farovon hayot, obodon turmuşning mezonidir.

Robiya YÖLDOŞEVA.