EZGULIKDAN SOʻZLAGUVChI UDUMLAR

Navroʻzni qadimiy bayram, deb eʼzozlaymiz. Bahor bayramlarida yaqinlarimizga: "Har kuningiz Navroʻz boʻlsin!” – deya tilaklar tilaymiz. Bu tilak zamirida Navroʻz bilan bogʻliq ezguliklar – bir-birovga mehr-muruvvat, oqibat va samimiyat, muhabbat va hurmat mujassam. Hali yurtimizga Navroʻz kelmasidanoq bu ulugʻsifat bayramga – Yangi kunga peshvoz qadamlar, biri-birini takrorlamaydigan bayramona tadoriklar boshlanadi. Navroʻz udumlaridan eng goʻzali bu – sumalak saylidir. Sumalak nafaqat Navroʻz taomi, balki ilik uzildi damlarida yangi mehnat  faslini boshlayotgan dehqonlar uchun quvvatbaxsh taom hamdir. Bundan tashqari, sumalak sayli oʻzaro ahillik, millatlararo totuvlik, mehr-oqibat, odamlarni birlashtiruvchi udumlar sirasiga kiradi. Sumalak bahona, yangi tushgan kelinlarning epchilligi, saranjom-sarishtaligi, muomalasi-yu pazandaligi sinovdan oʻtadi. Bolalar sumalak qaynayotgan qozon atrofiga yigʻilib ertak va rivoyatlar tinglashlarida ham yosh avlod tarbiyasi va kamolotiga ishora bor. Sumalak – qut-baraka ramzi ham. Kosalarga suzilib, dasturxonlarga tortilgan sumalak dasturxonlargagina emas, insonlar ruhiyatiga ham ziynat bagʻishlaydi.

Navroʻz bahonasida momolarimiz yetti xil neʼmat qoʻshilgan "Navroʻz goʻja”, quvvatbaxsh "goʻshtli patrak”, "iyjon”, "toʻgʻrama” kabi taomlarni   pishirib, qoʻni-qoʻshnilariga tarqatishlari mehr-oqibatdan dalolat boʻlsa, Navroʻz bayramidan oldin tushgan yangi kelinning qoʻlidan choy ichish bahonasida "kelin koʻrdi” marosimlarini oʻtkazish, kelinchakning  odob-ikromini, oʻzi  kelin boʻlgan ovul-elga hurmatini belgilaydi. Bolalar "qocharmon”, "chullak”, "laylak uchdi”, "qora qoʻrdim” (yashirinmachoq), qizaloqlar "besh tosh” ("chakma-chak”) "mehmon-mehmon”, "oq terakmi, koʻk terak?”, "toʻp urdi” kabi oʻyinlarni birgalikda oʻynashlari oʻsib kelayotgan yosh avlodning oʻzaro ahil, bir-birlarining ogʻiriga yelka tuta oladigan mehr-oqibatli boʻlib voyaga yetishishlarida muhim ahamiyatga ega.

Navroʻz bayrami bilan bogʻliq bobomeros urf-odat va udumlar talaygina. Ulardan eng muhimi, odamlarning bir-birlarini qoʻllab-quvvatlab hashar uyushtirishidir. Yaqin-yaqinlargacha yangi imorat qurishni boshlayotgan odamga xolisona yordam berish yuksak qadrlanardi. "Paxsa toʻy” deb ataluvchi imorat qurish marosimida nainki erkaklar, balki ayollar ham ishtirok etishardi. Ayollar "paxsa toʻy”iga patirlar yopib, paxsa urayotgan erkaklar beliga belbogʻ bogʻlab qoʻyishardi. Qarindoshlar qoʻy, yana birov novvot, yana birovlar baholi qudrat pul hadya qilishardi. Imoratning har paxsasi bir kun, baʼzan xalq himmati bilan yarim kunda bitardi. Nazarimda bu udum unut boʻlib borayotganday.

Navroʻzda qabristonlarni ziyorat qilish, obodonlashtirish, koʻchalarni tozalab, koʻchatlar, gullar ekish, bemorlar holidan xabar olish, bir-birovga bayram sovgʻalari ulashish – yuksak insoniy fazilatlardan hisoblanadi. Navroʻz bilan bogʻliq har bir ish, urf-odat va udumlar asrlar osha xalqimizga hamisha koʻtarinki kayfiyat, yangi rejalarga, ezguliklarga qanot bagʻishlab kelgan va hamisha shunday boʻlib qoladi.