Beruniy tumani

Dunyo xaritasida kichkina bir nuqta hisoblanmish Qoraqalpoq diyorini kezgan kishi yastanib yotgan kengliklari, qir-adirlari, togʻ-tizmalarini, biri-biridan obod shahar va qishloqlarini koʻrib, olam-olam taassurot oladi. Tabiiy  boyliklari behisob, nabotot, hayvonot olami oʻziga xos bu hududda ulugʻ alloma bobomiz Beruniy nomi bilan atluvchi tuman oʻz oʻrni, mavqeiga ega. Ishlab chiqarish, qishloq xoʻjalik mahsulotlari yetishtirish va aholiga maishiy xizmat koʻrsatish darajasi yilday yilga oshayotganligi aholi turmushining tobora yuksalishini taʼminlamoqda.

Tuman 1927-yil 3-iyulda tashkil etilgan. 1962-yil 24 dekabrda Toʻrtkoʻl tumaniga qoʻshib yuborilgan, 1964-yil 31-dekabrda qayta tuzilgan. Beruniy tumani Oʻzbekiston Respublikasining shimoli-gʻarbida, Amudaryoning oʻng sohilida. Beruniy tumani shimoli-sharqda Ellikqalʼa tumani, gʻarbda Amudaryo tumani, shimoli-gʻarbda Qoraoʻzak va Taxtakoʻpir tumanlari va janubda Xorazm viloyati va janubi-sharqda Buxoro viloyati bilan chegaradosh. Maydoni 3,94 ming km². Beruniy tumanida 1 shahar (Beruniy) va 11 ovul fuqarolari yigʻini bor. Markazi-Beruniy shahri.

Beruniy tumanining shimolida Qizilqum choʻli, gʻarbida Baday toʻqayzori va Sulton Uvays togʻi bor. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi -15°, -20°, iyulniki 28°. Yiliga 100-200 mm. yogʻin tushadi. Vegetasiya davri 200-220 kun. Tuman janubidan Amudaryo oqib oʻtadi. Tumanda Oqchakoʻl, Amirobod koʻllari bor. Paxtaarna kanalining davomi boʻlgan Boʻzyop kanali mavjud. Amudaryodan Qozoqyop, Beshtom, Nayman kanallari chiqarilgan. Nayman kanalidan Qattiqoqar, Sovqumyorgan ariqlari suv oladi. Tumanda Nayman-Beshtom nasos stantsiyasi ishlab turibdi. Tuproqlari shoʻrhok, qumloq, boʻz tuproq. Chiyaboʻri, boʻrsiq, qobon, quyon, toshbaqa, parrandalardan qirgʻovullar yashaydi. Tuman hududida Badaytoʻqay davlat qoʻriqxonasi joylashgan. Aholisi asosan, oʻzbeklar, qoraqalpoq, qozoq, turkman, tatar, rus va boshqa millat vakillaridan iborat. 1 km² ga 27,5 kishi toʻgʻri keladi.

Beruniy tumani iqtisodiyoti negizini paxtachilik tashkil qiladi, shu sababli tuman sanoati ham paxta xom ashyosini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Paxta tozalash, yogʻ zavodlari, temir-beton, gʻisht va asfalt zavodlari bor. Chorvachilik, ipakchilik, bogʻdorchilik, polizchilik ham rivojlangan. Tumanda 54 kichik korxona va 27 kooperativ korxona, 15 aktsiyadorlik jamiyati, 47 firma, 33 xususiy korxona mavjud. Bulardan eng muhimlari: paxta tozalash zavodi, "Temur” xususiy korxonasi, 28-avtokorxona, "Yogʻgar” aktsiyadorlik jamiyati va boshqalaridir.

Qishloq xoʻjaligida sugʻoriladigan yerlar 31,5 mingga, shu jumladan 15,2 mingga yerga paxta, 0,8 mingga yerga sabzavot, 3,0 mingga yerga beda, 0,8 ming ga yerga makkajoʻxori, 1,0 ming gektar yerga sholi ekiladi. Beruniy tumanida 2 jamoa xoʻjaligi, 11 dehqon-fermer xoʻjaligi uyushmasi, 27 kooperativ xoʻjaligi, 200 gayaqin fermer xoʻjaligi, 2 ijara xoʻjaligi, 1 xoʻjalik hisobidagi uchastka bor. Tuman transportida Toʻrtkoʻl-Nukus avtomobil yoʻli asosiy rol oʻynaydi. Amudaryoda kemada yuk tashish ham salmoqli oʻrin tutadi.

Beruniy tumani aholisi ham jadal  rivojlanishlar kechayotgan bugungi davr ruhiga  monand ishlab, oʻz mehnatlari bilan turmushini obod, dasturxonini toʻkin qilishmoqda.

2016-yilda Osiyo taraqqiyot bankining  1 mln. 887 ming AQSh dollarlik moliyaviy koʻmagida "Sarkop” ovuli hududida ichimlik suvi taqsimlovchi zamonaviy inshoot va 50 kilometrlik yangi suv tarmogʻi qurilib, foydalanishga topshirildi. Bu bilan 920 ta xonadon toza ichimlik suvi bilan taʼminlanishiga sharoit yaratildi.

Shuningdek, 2016 yilda 90 ta namunaviy loyiha asosidagi zamonaviy  uylar qurilib, foydalanishga topshirildi. Har bir oilani uyli-joyli boʻlishiga erishish borasidagi saʼy-harakatlari davom ettirilib, aholining barcha  qatlamlariga, yangi oilalarga moʻljallangan arzonlashtirilgan uy-joylar qurish ishlari jadal olib borilmoqda.

Shuningdek, ishsiz aholini tadbirkorlik faoliyatiga keng jalb qilish natijasida turmushi farovonlashuviga erishish borasidagi ishlar xalqqa madad boʻlayotir.

(Foto - mcs.uz)