Qoraqalpogʻiston Respublikasining Nukus tumani

Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi mavjud 14 ta tumanning birisi – Nukus tumani asosan Qoraqalpogʻistonning markazida, quyi Amudaryoning sharqida Nukus shahrining gʻarb tomonida joylashgan boʻlib,  uning junabi-sharqiy qismi Amudaryo tumanining Nazarxon ovuli bilan, gʻarbda Xoʻjayli, shimoli-gʻarbda Qonlikoʻl, sharqda Qoraoʻzak, shimoli-sharqda Kegayli, shimolda Boʻzatov tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 1,0 ming km. ni, aholisi 50000 kishini tashkil etadi. Tuman aholisining 60,08 foizini qoraqalpoqlar, 30 foizini qozoqlar, 8,7 foizini oʻzbeklar, 0,5 foizini rus, turkman, koreys, tatar va boshqa millat vakillari tashkil etadi. 1 km² ga 43,5 kishi toʻgʻri keladi. Tuman hududida 8 ta ovul, 2 ta mahalla fuqarolar yigʻinlari faoliyat koʻrsatadi. Tuman markazi – Oqmangʻit shaharchasi hisoblanadi.

Relefi asosan past-baland tekisliklardan, qum doʻnglaridan iborat. Tumanning Amudaryo boʻyidagi hududlarida sur-qoʻngʻir va oʻtloqichoʻl tuproqlar koʻp uchraydi. Bu yerlarda dehqonchilik va oʻrmon xoʻjaliklarini rivojlantirish uchun qulay sharoitlar mavjud.

Tuman hududida sugʻorish kanallari, zovurlar, turli xil kattalikdagi koʻtarmalar bor. Bu yerlarda tosh, shagʻal, qum va chil kabi qurilish materiallarining koʻpligi tumanda uy-joy va boshqa inshootlar qurilishlarini amalga oshirishda qoʻl kelmoqda. Tumandagi Nazarxon koʻli, Sappokoʻl va bulardan boshqa bir necha kichik koʻllar xoʻjalik ahamiyatiga ega boʻlgan koʻllardir.

Tuman hududida Nazarxon, Choʻrtanboy va Samanboy oʻrmon xoʻjaliklari faoliyat koʻrsatmoqda. Tumanda tabiiy kompleksni qayta tiklash va uning resurslaridan oqilona foydalanish boʻyicha qator ishlar amalga oshirilayapti.

Tuman hududida saksovul, toʻrangʻil, terak, yulgʻun, jiyda, ajriq, koʻkabaroq, qamish, qoʻgʻa, oq shuvoq va shoʻra kabi daraxt va oʻsimliklar koʻp oʻsadi. Qamishzor va toʻqaylarda qobon, chiyaboʻri, shaqal, quyon, ondatra, boʻrsiq, qushlardan qirgʻovul, oʻrdak, chagʻalay, kaptar, qoʻton, bir qozon, qorabuzov, moʻylovli chittak, dehqonchumchuk, oq qanotli qizilishton, popushak, zargʻaldoq tentakqush va boshqalar koʻplab uchraydi. Sudraluvchilardan toshbaqa, kaltakesak, kalamush, sichqon va boshqa jonivorlarni ham koʻplab uchratish mumkin. Amudaryo va koʻllarda sazan, bakpa, laqqa, choʻrtan, oq amur va boshqa turdagi baliqlar ham serob.

Tuman hududi iqlimi keskin kontinental. Qishda temperatura keskin pasayib ketadi. Yillik oʻrtacha temperatura 11⁰ ni, yanvarda oʻrtacha temperatura 6,9⁰ni, past tepperatura 32⁰ ni, eng yuqori teperatura  46⁰ ni tashkil etadi.

Vegetatsiya davri 226 kun. Yillik yogʻin miqdori 92 mm.ni tashkil etadi. Tumanning asosiy suv tarmogʻi – Amudaryo, Boʻzatov va Qizketgan kanallari hisoblanadi.

Tumanda qishloq xoʻjaligining barcha tarmoqlari rivojlangan boʻlib, uning asosiy yoʻnalishi mevachilik, uzumchilik, poliz va sabzavotchilik, chorvachilik, parrandachilik, sholikorlik, gʻallachilik va paxtachilikdan iborat. Tumanda bir qancha sanoat korxonalari, kichik, xususiy korxonalar, aktsiyadorlik jamiyatlari mavjud.

Tumanda asfaltlangan avtomobil yoʻllari 100 kilometrni tashkil etadi. Nukus-Xalqabod-Chimboy-Taxtakoʻpir, Nukus-Oqmangʻit-Qozonketgan-Yerkindaryo, Nukus-Xoʻjayli-Qoʻngʻirot-Moʻynoq yoʻnalishlarida muntazam transport qatnovi yoʻlga qoʻyilgan. Tumanda 30 ta umumiy taʼlim maktablari, 3 ta kasb-hunar kollejlari faoliyat koʻrsatmoqda. Shuningdek tumanda 2 ta shifoxona va bir qancha tibbiyot muassasalari mavjud boʻlib, ularda aholi salomatligini muhofaza qilish boʻyicha koʻlamli ishlar amalga oshirilmoqda.

Nukus tumanida faoliyat koʻrsatayotgan "Orol”, "Alpomish” va "Umid” dam olish maskanlarida aholining yaxshi dam olishini tashkil etishga alohida eʼtibor berilayapti.

(Foto - uza.uz)