FUQAROLIK JAMIYaTI VA EKOLOGIK NAZORAT

Mamlakatimizda istiqlolning dastlabki yillaridanoq atrof-muhitni, ona tabiatimizni koʻz qorachigʻidek asrash, uni bus-butun holicha kelajak avlodga bekamu koʻst yetkazish masalalariga katta eʼtibor qaratilmoqda. Bu boradagi ishlar mustahkam huquqiy asoslarga ega. Xususan, Konstitutsiyamizda ham yer, yer osti boyliklari, suv, oʻsimlik va hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy zahiralar umummilliy boylik, ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat muhofazasida ekanligi belgilab qoʻyilgan.

Davlatimiz rahbari mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish kontseptsiyasida ham mazkur yoʻnalishga alohida toʻxtalib, "Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi qonunni qabul qilish lozimligini koʻrsatib oʻtgan edi.

Maʼlumki, joriy yilning 4-iyul kuni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Ekoharakat deputatlari guruhi tomonidan kiritilgan "Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonuni loyihasini birinchi oʻqishda qabul qildi. Qonun loyihasi joriy yilning 13 iyul kuni  matbuotda eʼlon qilindi va ayni kunlarda uning keng muhokamasi oʻtkazilmoqda.

Qonun loyihasida "ekologik nazorat” tushunchasiga "tabiatni muhofaza qilishga doir qonun hujjatlari talablarining buzilishining oldini olish, aniqlash va bartaraf etishga, tabiatni muhofaza qilish faoliyati samaradorligini oshirishga va ekologik nazorat subʼektlarining atrof muhitni muhofaza qilish maqsadlarida, atrof muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va takror koʻpaytirish sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda  ishtirok etishlariga qaratilgan choralar tizimi” deya taʼrif berilgan.

Ekologik nazoratning turlari esa davlat ekologik nazorati, idoraviy ekologik nazorat, ishlab chiqarish ekologik nazorati, jamoatchilik ekologik nazoratidan iborat.

Qonun loyihasida ekologik nazoratga olinishi lozim boʻlgan obʼektlar, ekologik nazoratni amalga oshiruvchi subʼektlar koʻrsatib oʻtilgan.  Shuningdek, qonun loyihasida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, maxsus vakolatli davlat organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolar yigʻinlarining vakolatlari aniq belgilangan holda, ekologik nazoratni tartibga solish va boshqarish mexanizmi batafsil yoritilgan. Qolaversa, ekologik nazoratning barcha turlarini amalga oshiruvchi shaxslarning huquq va majburiyatlari aniq koʻrsatib oʻtilgan.

Jamoatchilik ekologik nazorati — fuqarolik jamiyati institutlari va fuqarolar tomonidan amalga oshiriladigan ekologik nazorat turidir. Shunisi eʼtiborliki, jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirish sohasidagi faoliyatni muvofiqlashtirish huquqi Oʻzbekiston ekologik harakatining uslubiy koʻmagi bilan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga berilmoqda.

Qonun loyihasining 13-moddasi "Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining jamoatchilik ekologik nazorati sohasidagi vakolatlari” deya nomlangan. Mazkur moddada taʼkidlanganiyek, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari (fuqarolar yigʻini) oʻz vakolati doirasida:

- tegishli hududda atrof muhitni muhofaza qilish sohasidagi qonunlar va boshqa qonun hujjatlarining bajarilishi ustidan jamoatchilik ekologik nazoratini hamda ushbu masalalar boʻyicha oʻz qarorlari ijrosi nazoratini amalga oshiradilar;

- nodavlat notijorat tashkilotlariga atrof muhit ifloslanishi va tabiiy resurslardan nooqilona foydalanishga olib kelishi mumkin boʻlgan, fuqarolarning sogʻligʻi va hayotiga xavf soluvchi favqulodda vaziyatlarni kuzatib borish va erta oldini olish, aniqlashning samarali tizimi yaratilishida, shuningdek jamoatchilik ekologik nazoratini tashkil etish va amalga oshirishda, jamoatchi inspektorlar institutini shakllantirish va ularning oʻquvini tashkil etishda koʻmaklashadilar;

- ekologik nazoratning boshqa turlarini amalga oshirilishida ishtirok etadilar;

- ekologik nazorat sohasidagi maxsus vakolatli davlat organiga tabiatni muhofaza qilish qonun hujjatlarini takomillashtirish boʻyicha takliflarni kiritish hamda ularni ishlab chiqishda ishtirok etadilar;

- atrof muhitni muhofaza qilishni taʼminlash masalalariga oid qarorlarni ishlab chiqish va qabul qilishda, atrof muhitni muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirilishida ishtirok etadilar;

- Qoraqalpogʻiston Respublikisi, viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar, shaharlar ijroiya hokimiyati organlari, tegishli hududda joylashgan muassasa va tashkilot rahbarlarining atrof muhitni muhofaza qilish va hududning sanitariya holati, uni obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish masalalari yuzasidan hisobotlarini eshitadi va ularning natijalari boʻyicha qarorlar qabul qiladilar;

- ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish masalalari, jamoatchilik ekologik ekspertizasining xulosalari boʻyicha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qabul qilgan qarorlarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganlik uchun mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisida tegishli organlarga takliflar kiritadilar.

Qonun loyihasida jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirish masalalari boʻyicha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining va uning mansabdor shaxsining murojaati qonun hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqilishi shartligi belgilab qoʻyilgan.

Ushbu qonunning qabul qilinishi atrof-muhitni muhofaza qilish, ekologik holatni  yaxshilash, tabiiy resurslarni saqlash sohasida davlat organlari, fuqarolik jamiyati institutlari va fuqarolarning oʻzaro ham-jihatlikda harakat qilishining huquqiy mexanizmlarini taʼminlaydi. Hujjatning hayotga tatbiq etilishi tabiatni muhofaza qilish sohasida aholining fuqarolik ekologik, huquqiy ongi hamda faolligi, fuqarolik jamiyatining ilmiy doiralar va davlat hokimiyati organlari bilan oʻzaro hamkorligining oshishiga xizmat qiladi.       

Poʻlat Qurboniyozov,

"Qipchoq” OFY raisi.