Adabiyot 06.02.2014 👁 6,494

Oʻzbekiston xalq shoiri Muhammad Yusuf tavalludining 60-yilligi oldidan

VATANIGA SINGIB KETGAN... ShOIR

2013-yil 27-dekabr kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimovning "Oʻzbekiston xalq shoiri Muhammad Yusuf tavalludining 60 yilligini nishonlash toʻgʻrisida"gi Qarori eʼlon qilindi.

Muhammad Yusuf. U oddiy inson emasdi. Nazarimda shoirning yuragi nurdan yaralgan-u shu nur ravshanligi uning yuzida aks etib turardi. Va shu nur tafti uning sheʼrlari, hofizlar sevib ijro etguvchi qoʻshiqlari ila oʻzgalar yuragini isita olardi. U kirgan, u voizlik qilgan davralarda butun boʻy basti, goʻzalligi, buyukligi bilan ona Oʻzbekiston qad rostlardi.

Shundanmi, uning sheʼrlaridan nihoyatda ulugʻ, nihoyatda mukarram va muazzam bir siymo - ona Vatan, tugʻilgan yurt siymosi bizga muhabbat bilan boqib turadi. Haroratli satrlar ila goʻyo dilimizga, yuragimizga tutash tomirlar junbushga keladi. Har zarra tuprogʻi koʻzimizga toʻtiyo Vatan tuygʻusi ana shu tomirlar ila oqib yuragimizga jo boʻlganini his etamiz. Har dil oʻzigina anglab yetishi mumkin boʻlgan, tilga chiqarib taʼriflay olmaydigan MILLIY GʻURUR, MILLIY ShIJOAT tuygʻusini Muhammad Yusuf gʻoyatda mutaassirlik bilan sheʼriy satrlarga koʻchira olardi. Shuning uchundirki, shoirni sheʼriyat davralari yonib kutib olardi, sevib, ardoqlab tinglardi. Yurishturishlariga, oʻychan soʻzlashlariga, xazin kulishlariga, adabiyot haqida fidoyilik ila gapirishlariga, xuddi noyob musiqa yangragani kabi sheʼr oʻqishlariga... havas qilguvchilar, hayratlanguvchilar... hatto hasad qilguvchilar koʻp edi.

Men shoir bilan shaxsan tanish edim. Talabalik yillarimizda ToshDU ning turli auditoriyalarida, madaniyat saroyida, talabalar yotoqxonalarida shoir sheʼrlarini koʻp bora tinglaganmiz, mutolaa qilib zavqlanganmiz. Matbuot nashrlarida Muhammad Yusuf sheʼrlari chiqib qolsa, talash boʻlib ketardi.

Uning moʻʼjazgina kitobchalarini bolishlari ostiga qoʻyib uxlaguvchi talaba qizlar Muhammad Yusuf sheʼrlarida chizilgan oʻz qishloqlari tasvirini tushlarida koʻrib chiqar edilar.

1983-yilning yanvari edi. Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasi binosining moʻʼjaz va shinam majlisxonasida ajoyib bir mushoira boʻlgandi. Mushoirani Oʻzbekiston xalq shoiri Abdulla Orif gʻoyat chiroyli olib bordilar.Buxorolik shoira Maryamxon opa Turdiyeva (Xudo rahmat qilsin) meni bu yerga boshlab kelganlari uchun hamon u kishiga nisbatan yuragimda chuqur hurmat saqlayman. Bu kun Muhammad Yusuf bilan tanishgan, shoir suhbatidan bahramand boʻlgan aziz kun boʻlib qoldi xotiramda.

- Saida Zunnunova haqida juda chiroyli gapirdingiz, - Maryamxon opani tabrikladi Muhammad aka mushoira soʻngida. - Muxammasingiz esa qiyomat.

Maryamxon opam haqiqatan mushoira galida nihoyatda kamtar, nihoyatda dilbarlik bilan soʻzlagan, bu yerda hozir boʻlgan jamiki shoiru adiblar yuragiga titroq, hayajon solguvchi latif bir muxammas oʻqigandiki, oʻzidan oldin minbarga chiqqan Muhammad Yusuf sheʼriyati taʼsirida cheksiz hayajon ogʻushida boʻlgan muxlislar Maryamxon Turdiyevaning sokin ovozidan ohista tebranishib, bir necha soniya shoira Saida Zunnunovaning aziz xotiralari ogʻushiga singishgandi.

- Lekin barcha olqish Sizga boʻldi, Muhammadjon. Siz sheʼr oʻqisangiz Buxoroni sogʻinib ketaman, - degandilar samimiyat bilan.

Navoiy koʻchasi boʻylab yayov ketayapmiz. Buxorolik shoira bilan andijonlik shoirning adabiyot haqidagi bahslari hech tugamaydigandek. Goh Mashrab, goho Bobur, goh Navoiydan gʻazallar aytiladi, Nodira-yu Uvaysiy, Anbar otinu Ogahiydan soʻz ochishib, bahslashishadi.

Navbat oʻsha paytda qoʻlma-qoʻl boʻlib turgan Pirimqul Qodirovning "Yulduzli tunlar” romaniga kelganida Muhammad Yusuf chuqur "uf” tortib qoʻydilar.

- Oʻz millatimiz bolalari ichida torlik, ichi qoralik, gumrohlik boʻlmaganida "Tojmahal” Andijon bagʻrida boʻlarmidi? Eh, Maryamxon opa, mening yuragim ogʻrib ketadi shuni oʻylasam.

Ikkala shoir ham maʼyus tortib qoldilar. Oraga choʻkkan sukunatni Muhammad Yusufning ovozi nazdimda chaqinday kesib oʻtdi.

- Ey-y! Oʻzbekistonni yalangoyoq kezib chiqsang, Sen - Vatanga, Vatan - Senga aylansa! Bir-biringga singishib, qorishib ketsang, choʻllarida toblanib, suvlarida tozarsang!

Shoirning ovozida kuchli hayajon aralash kuchli dard sezgandim oʻshanda. Bu dard - millat dardi, xalq dardi edi. Muhammad Yusuf, endi bilsam, oʻsha dardlarni yuragiga yozib-yozib, vujudiga sigʻdirolmay yashagan ekanlar. Shuning uchun uning Vatan haqidagi sheʼrlari hammani kuylatarkan, hammani yigʻlatarkan.

- Muhammad Yusuf gʻoyat fidoyi shoir, - degandilar oʻshanda Maryamxon opam. - Bundayin yashash, ijod etish hammaning ham qoʻlidan kelavermaydi.

Keyinchalik shoir bilan juda koʻp sheʼriyat kechalarida hamsuhbat boʻlganmiz. Hech kimlarga koʻrsatishga iymanib yurganim – sheʼriy mashqlarimni (xudo raxmat qilsin) Maryamxon opam tavsiyalari bilan ilk bora Muhammad Yusufga botinib koʻrsatgandim. Nazarimda, shoirning sheʼrlarigina emas, aslida oʻzi, muomalasi, odamiyligi ham nihoyatda xalqchil, nihoyatda oddiy, sodda edi.

Shoir har bitta sheʼrimga xuddi shifokor tashhis qoʻygani kabi "tashhis” qoʻygan, erinmay fikr yozib bergandilar. Saida Zunnunovaning "Oʻtdimi” radifli gʻazaliga muxammasim Muhammad Yusufga gʻoyat manzur boʻlgan ekanmi, muxammas ostiga "Robiyaxon, yozing, Siz bizga, xalqqa keraksiz. Sizning soʻzlaringizga zor insonlar koʻp, buni unutmang, Siz - haqiqiy shoirasiz, tabriklayman”, degan soʻzlarin yozib qoldirgandilar.

Oʻshanda oʻzbekning yuragi, boʻlgan, millatning fidoyisi boʻlgan xalq shoiri yurak-yuragidan chiqarib menga bergan unvoni - havaskor deb emas, shoira deb tan olgani menday oddiy bir qishloq qizi uchun jamiki rasmiy unvonlardan-da ulugʻroq edi, nazarimda!

Muhammad Yusuf bilan oxirgi marta 1996-yilning kuzida ToshDU(hozirgi OʻzMU)ning maʼmuriy binosi oldida koʻrishganim hamon yodimda. Oʻzim tahsil olgan muqaddas dargohni ziyorat qilishni xush koʻrganim uchun har gal Toshkentga borganimda bu yerga kelmay ketolmasdim. Talabalar davrasida kelayotgan shoirni uzoqdan tanidim.

Shoirni taniganim bilan notanish davraga suqilib kirish odobsizlik. Ular yaqinlashganida salom berib oʻtib ketmoqchi boʻldim. Lekin hayratlanarlisi shundaki, shoir talabalar toʻpidan chiqib kelib men bilan koʻrishdilar.

- Ismingiz?!... Negadir hijolat chekkan koʻyi ismimni eslashga urindilar.

- Robiya, - dedim oʻzim ham bir oz xijolat boʻlib.

Qoraqalpogʻiston haqida, Orol dengizi muammolari haqida ancha suhbatlashdik. Yangi sheʼriy toʻplamiga dastxat yozib berdilar. Esdalik uchun Universitet hovlisida suratga tushdik..

Ming-ming afsuski, men shoirni hayotda boshqa uchratmadim. Hayot tashvishlariga gʻarq boʻlib (balki meni gʻaflat bosdimikan?) sheʼrlar, Qoraqalpoq shoirlari ijodidan tarjimalar qilib, Muhammad Yusuf bergan manzilga joʻnatib turish haqidagi vaʼdalarimni unutib, adabiyot fidoyisi huzuriga borishim kerakligi haqida oʻylab ham koʻrmabman. Shoirning oʻlimi haqidagi xabar olamga yoyilganida esa "Vataniga singib, qorishib ketgan, choʻllarida toblanib, suvlarida tozargan” millatning bir yorugʻ yulduzi soʻnganidan titrab ketdim.

Shoirini sogʻingan, shoirini sevgan, shoiriga suyangan xalq boʻlib boʻzladim:

Yalang oyoq, tuproqlar kechib,

Vatan, degan Orga aylanding.

Jonga jabr soʻroqlar ichib,

El dilinda Borga aylanding.

Dunyo! Dunyo! Charxi bevafo!

Bir yulduzni oʻtding-a kesib.

Andijonning qoʻlida aso,

Bevaqt soʻldi Muhammad Yusuf!

Yurtning har xas, har bitta toshi,

Qoʻmsar bugun shoir izlarin.

Gʻamdan egik bir elning boshi,