AYoLIMIZ VA BOLAMIZ TAʼMINOTI UChUN MASʼULMIZ!

Pasululloh sallallohu alayhi vasallam: “Har biringiz bir rahbarsiz va qoʻl ostingizdagilar haqida masʼulsiz”, deb marhamat qildilar (Buxoriy rivoyati).

Umar ibn Xattob roziyallohu anhu katta mujtahid olim, oʻtkir aqlli siyosatchi, tadbirkor va zabardast jamiyat rahbari boʻlishlari bilan birga, yana boshqa koʻp fazilatlarga ham ega edilar. Bu sifatlar har kimda ham boʻlavermaydigan, baʼzilarda boʻlsa ham, mansabga mingach, yoʻqolib qoladigan sifatlardir. Ana shunday sifatlardan biri tanqidni koʻtara olish va xatoni tan olish sifatidir. Yana, u kishi tashabbuskor va masʼuliyatni chuqur his qiladigan inson boʻlganliklari tufayli hech kimga bildirmay, kechalari odamlarning hollaridan xabar olishni ham birinchi boʻlib yoʻlga qoʻydilar. Bu ishlarga masʼul kishilar tayinlangan boʻlishiga qaramay, u kishi kechalari oʻzlarini tanitmasdan, xalqning holidan xabar olar edilar. Bu sohada juda ham koʻp ishlar qilgan.Ularning koʻpchiligi ishonchli roviylar orqali rivoyat qilingan.

Bir ayolning ovqat topa olmaganidan qozonga suvning oʻzini quyib, tagiga olov yoqib:

– Sabr qilinglar, hozir taom pishadi, – deya bolalarini uxlatishga urinayotganligini koʻrdilar. Xalifa darhol orqalariga qaytib, Baytulmoldan bir qop taomni ajratib, hamrohlaridan qopni orqalatib qoʻyishda yordam soʻradilar. Hamrohlari:

– Ey moʻminlar amiri, ijozat bering, yukni men koʻtarib boray, – dedi. Shunda hazrati Umar roziyallohu anhu:

– Agar qiyomat kuni oʻsha oilaning och qolganligi gunohini ham mening oʻrnimga sen koʻtaradigan boʻlsang, bu yukni koʻtar, boʻlmasa oʻzimga qoʻyib ber, oʻzim koʻtaray, – dedilar. Soʻngra qopni oʻzlari koʻtarib olib bordilar.

Islom ahli poytaxti boʻlmish Madinai Munavvara shahriga savdogarlar karvoni kelib tushdi. Karvonda ayollar, yosh bolalar ham bor edi. Xalifa Umar roziyallohu anhu sahobalardan Abdurahmon ibn Avf roziyallohu anhuga:

– Karvondagilarni qoʻriqlashga vaqting bormi? – dedilar. Ikkovlon kechasi bilan karvondagilarni qoʻriqlab, namoz oʻqib chiqdilar. Umar roziyallohu anhu yosh bolaning yigʻisini eshitib, oʻsha tomonga bordi va uning onasiga:

– Allohdan qoʻrq! Goʻdagingga yaxshi qara! – deb, ortiga qaytdi. Bola yana yigʻlashda davom etdi. Umar roziyallohu anhu yana uning onasi oldiga qaytib kelib:

– Allohdan qoʻrq! Goʻdagingga yaxshilik qil! – deb, ortiga qaytdi. Tun oxirlab qolganda yana bolaning yigʻisini eshitgan xalifa haligi onaning oldiga borib,

– Shoʻring qurisin. Yaxshi ona emasga oʻxshaysan. Kechasi bilan oʻgʻling tinchima-di-ya! – dedi.

Qarshisida turgan odam hazrati Umar roziyallohu anhu ekanligini bilmagan ona xuddi qorovulga gapirayotganday:

– Ey Allohning bandasi, kechasi bilan meni tinch qoʻymading. Axir men uni koʻkrakdan ajratmoqchiman. U boʻlsa koʻnmay, injiqlik qilmoqda, – dedi.

– Nima uchun? – dedi Umar roziyallohu anhu.

– Chunki Umar faqat koʻkrakdan ajratilgan bolalarga nafaqa tayin qilgan, dedi ayol.

– Bolaning yoshi qancha boʻldi? – dedi Umar.

– Falon oylik boʻldi, – dedi ayol. Umar roziyallohu anhu:

– Uni koʻkrakdan ajratishga shoshilma, – dedi va orqasiga qaytib ketdi. Soʻngra xalifa borib, bomdod namoziga imomlikka oʻtdi. Namozdagi odamlar uning yigʻisidan qiroatini ajrata olmadilar. Boʻlib oʻtgan hodisadan qattiq taʼsirlangan xalifa yigʻlab turib, namoz oʻqir edi. Namozni oʻqib boʻlib, salom bergandan soʻng:

– Umarning shoʻri qurisin! Musulmonlarning qanchadan-qancha bolalariga zulm qilibdi, – dedi va jarchini chorlab:

– Bolalaringizni koʻkrakdan ajratishga shoshilmanglar! Biz Islomda har bir tugʻilgan bolaga nafaqa beramiz! – deb jar solishga amr etdi. Bu haqda boshqa yurtlarga ham farmon yubordi.

Hofiz Abu Yaʼlo Shaʼbiydan, u kishi Masruqdan shunday rivoyat qiladilar: Umar roziyallohu anhu xalifalik davrida Pasululloh sallallohu alayhi vasallamning minbarlariga chiqib:

– Ey odamlar! Ayollarning mahrini juda oshirib yubordingiz-ku! Pasululloh sallallohu alayhi vasallam va u kishining sahobalari mahrni toʻrt yuz dirhamdan oshirmas edilar, undan ham oz boʻlar edi. Agar mahrni ziyoda qilish Allohga taqvo yoki karamli ish boʻlganida, ulardan oʻtib keta olmas edingiz. Hech kim bir ayolning mahrini toʻrt yuz dirhamdan ortiq qilganini bilmayin! – dedi-da minbardan tushdi.

Qurayshlik bir ayol uning yoʻliga koʻndalang chiqdi-da:

– Ey moʻminlar amiri, odamlarni ayollarning mahrini toʻrt yuz dirhamdan ortiq qilishdan qaytardingmi? – dedi.

Umar: “Ha” dedi. Ayol:

– Allohning Qurʼonda tushirgan hukmini eshitmaganmiding? – dedi. Umar: U qanday hukm ekan? – deb soʻradi. Shunda ayol:

– Allohning “... va ularning biriga haddan ziyod mahr bergan boʻlsangiz ham...! degan oyatini eshitmaganmisan?!” – dedi.

Umar:

– Parvardigor, Oʻzing kechir! Odamlar Umardan koʻra faqihroqdirlar, – dedi-da, qaytib borib, yana minbarga chiqib:

– Ey odamlar, men sizlarga ayollarning mahrini toʻrt yuz dirhamdan ortiq qilmaslikni amr qilgan edim. Endi kim oʻz molidan qancha xohlasa, beraversin. Umar xato qildi. Ayol kishi toʻgʻri aytdi, dedi.

Manba asosida, “Yusuf eshon bobo” jomeʼ masjidi

imom-xatibi Abdurahmon Matsapoyev tayyorladi.