Quturish – xavfli kasallik
Quturish - hayvonlar va odamda uchraydigan, asab tizimining ogʻir shikastlanishi bilan kechadigan hamda oʻlim bilan yakun topadigan - oʻta xavfli yuqumli virusli kasallikdir. Kasallikning asosiy manbai quturgan uy hayvonlari – it, mushuk, sigir, ot, eshak, choʻchqa, yovvoyi hayvonlardan - chiyaboʻri, tulki, boʻrsiq va boshqa hayvonlar hisoblanadi. Quturish kasalligi yilning barcha fasllarida, ayniqsa bahor va kuz oylarida koʻproq uchraydi. Odamlarga quturish kasalligi 90-95 foiz holatlarda itlardan yuqadi. Kasallik odamga quturish kasalligiga chalingan hayvonlarning tishlashi, tirnashi, tishlarining qadalishi, shuningdek, jarohatlangan teri va shilliq qavatlariga soʻlagi tushishi paytida yuqadi. Odamning boshi va yuzini it tishlashi, oyoq va qoʻllarini tishlagandan koʻra ancha xavfli. Itning kiyim-kechak ustidan odamni tishlashi ham xatarli. Odamning jarohatlangan terisiga tushgan hayvonlarning soʻlagidagi virus nerv tolalari boʻylab bosh va orqa miyaga yetib boradi va ularda koʻpayib, chuqur oʻzgarishlar yuz berishiga sabab boʻladi. Ayniqsa, adashgan nerv - tomoqtil nervi va til osti nervlarining yadrolari koʻproq zararlanadi. Yutish va nafasda qatnashadigan muskullarning tortishib qisqarish, talvasaga tushib, tirishish, qattiq terlash va soʻlak oqishi ana shu nervlarning zararlanishiga bogʻliq. Bosh miyada koʻpaygan viruslar nerv tolalari orqali ichki organlarga, jumladan soʻlak bezlariga oʻtadi. Kasallik oʻta ogʻir kechib, doimo oʻlim bilan tugaydi.
Kasallikning yashirin davri 1-2 oy davom etadi, baʼzan 2 haftagacha qisqarishi yoki 1-yilgacha uzayishi mumkin. Yashirin davrning qisqa yoki uzoq boʻlishi quturgan hayvon tishlaganida yuzaga kelgan jarohatning qayerda joylashgani, katta-kichikligi va chuqur-yuzakiligiga bogʻliq. Jarohat bosh yoki yuzda boʻlsa, yashirin davr qisqaradi. Bolalarda esa bu davr kattalardagiga qaraganda umuman qisqaroq davom etadi.
Quturish kasalligi asosan uch davrga ajratiladi:
- boshlangʻich yoki prodroma davri;
- qoʻzgʻalish davri;
- falaj davri.
Quturish kasalligiga chalingan hayvonlar tajovuzkor boʻlib, duch kelgan hayvonlar va odamlarga tashlanadi, tishlashga, tirnashga harakat qiladi. Yorugʻlikdan qoʻrqadi, qorongʻu joyga kirib olishga harakat qiladi, egasi chaqirganida oldiga kelmaydi. Ovqatlanishdan bosh tortadi, toʻgʻri kelgan jismlarni ogʻziga solib, yutadi, ogʻzidan juda koʻp soʻlak oqadi, bezovta boʻladi, tovushi boʻgʻilib boshlaydi va orqa oyoqlarida yurolmay qoladi, yaʼni falajlanish holatlari kuzatiladi. Kasallik oʻlim bilan yakun topadi.
Quturish kasalligining oldini olish uchun itni doimo bogʻlangan holda saqlash, koʻchaga olib chiqilganda tumshuq tasmasini taqish, itni tunda koʻchaga chiqarib yubormaslik va koʻchada qarovsiz qolishiga yoʻl qoʻymaslik kerak. Itlarni sotib olishda va boshqa joyga koʻchganda ularni tegishli davlat veterinariya boʻlimlarida roʻyxatdan oʻtkazish hamda quturish kasalligiga qarshi ehtiyotdan emlash ishlarini olib borish zarur. Bundan tashqari, uyda saqlanayotgan uy hayvonlarini muntazam ravishda veterinariya koʻrigidan oʻtkazish zarur. Aziz fuqarolar! Mabodo, sizni hayvon tishlasa yoki soʻlagi jarohatlangan teri va shilliq qavatingizga tushsa, unda siz zudlik bilan shifokorga murojaat qilishingiz hamda mutaxassis tavsiyasiga koʻra, quturishga qarshi oʻz vaqtida va toʻliq emlanishingiz kerak.
T.Boboniyozov,
tuman DSENM bosh vrachi.
(Foto: http://www.uzssgzt.uz)
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
