QOʻZIQORIN MAZZALI, AMMO ...?

Diyorimizga sanoqli kunlardan soʻng, bahor kirib keladi. Bahor mavsumida yogʻingarchilik va oftobli kunlar taʼsirida togʻ, togʻ oldi qir-adirlari, yaylovlar, dala hovlilar, xiyobonlar, ariq va soy boʻylarida, katta yoʻl yoqalarida, hatto hovlilarimizda har xil qoʻziqorinlarni koʻplab uchratishimiz mumkin.  Bu esa, qoʻziqorin isteʼmol qilishni yoqtiradiganlar uchun qulay ayni muddao boʻladi.
Shu bilan bogʻliq holatda koʻcha-koʻylar va katta avtomagistral yoʻllar yoqalarida baʼzi shaxslar tomonidan xavfsizligi kafolatlanmagan, isteʼmol qilinishi mumkin boʻlmagan va isteʼmolga yaroqsiz hisoblangan zaharli koʻziqorinlarni sotib oʻtirganliklariga koʻzimiz tushadi va eng ajablanarlisi, ushbu qoʻziqorinlarni xarid qilishayotgan va salomatligini xavf ostiga qoʻyayotgan aholilar ham kam emas.
Tibbiyotdagi koʻp yillik kuzatuvlar shuni koʻrsatmoqdaki, aksariyat hollarda, avtomagistral yoʻl yoqalaridan, foydalanilmayotgan aeroportlar, yoqilgʻi-moy saqlash muassasalari hududlaridan, zaharli kimyoviy moddalar saqlanadigan omborxonalar atroflaridan terib, isteʼmol qilingan qoʻziqorinlar bilan bogʻliq zaharlanishlar, hatto, oʻlim holatlari aynan bahor mavsumida tez-tez uchrab turadi. Chunki, bu kabi hududlarda mavjud boʻlgan zaharli moddalar, transport vositalaridan ajraladigan is gazi va boshqa kimyoviy birikmalarni yovvoyi qoʻziqorinlar oʻziga shimib oladi va bir qarashda xavfsiz boʻlib koʻringan qoʻziqorin ham zaharli qoʻziqoringa aylanib qolishi mumkin.
Qoʻziqorinning yovvoyi turlarini bilmasdan, bir-biridan ajrata olmasdan, ulardan konserva, tuzlama va har xil taomlar tayyorlab, isteʼmol qilish oʻta xavfli ekanligini esdan chiqarmaslik kerak. Qoʻziqorindan zaharlanish, ayniqsa, qariyalar va bolalarda oʻtkir boshlanib, jiddiy va ogʻir asoratlarga olib kelishi mumkin. Zaharlanish belgilari 3-5 soatdan 20-24 soatgacha yashirin davrga ega boʻlib, kasallik belgilari 1-2 soat oʻtgach, namoyon boʻla boshlaydi. Bunda bemorda dastlab, asab tizimi faoliyatida oʻzgarishlar, xususan koʻp terlash, soʻlak va koʻzdan yosh oqishi kabi belgilar paydo boʻladi.  Tomir urishi sekinlashadi va sustlashadi, bemorlarda alahsirash, titrash, koʻz qorachigʻining  kengayishi   yoki  torayishi  kuzatiladi.
Bunday holatlarda bemorlarga oʻz vaqtida koʻrsatilgan tez tibbiy  yordam katta samara berishi mumkin va bemor odatda 1-2 kundan keyin sogʻayib ketadi. Zaharlanish holatlari kuzatilib, oʻz vaqtida davolash muolajalari amalga oshirilmasa, bemorning ahvoli ogʻirlashishi, hatto fojiali yakun topishi ham mumkin. Bu kabi holatlar kuzatilmasligi uchun esa uni terib isteʼmol qiluvchi shaxs avvalambor zaharli va zaharsiz qoʻziqorinlarni ajrata olishi kerak. Ming afsuski, hozirgi paytda bir qarashda ularni farqlab boʻlmaydi, boz ustiga agar u belgilanmagan joylarda sotilayotgan boʻlsa, sifati va xavfsizligi kafolatlanmagan boʻlsa, hushyor boʻlishimiz kerak. Biz uni xarid qilib uyga olib kelish orqali nafaqat oʻzimizning, balki farzandlarimiz va yaqinlarimizning hayotini xavf ostiga qoʻyishimiz mumkin.
Mabodo, qoʻziqorinni isteʼmol qilishga ishtiyoq paydo boʻlsa, u holda faqat bozorlar va savdo doʻkonlaridan qoʻziqorin xarid qiling. Albatta bunday paytda gigiyenik va muvofiqlik sertifikatlari mavjudligiga eʼtibor qarating hamda sotuvchilardan veterinariya-sanitariya laboratoriyalari xulosalarini taqdim etishlarini talab qiling.
Mutaxassis sifatida shuni taʼkidlab oʻtamanki, yovvoyi holda oʻsgan qoʻziqorinlar bilan bogʻliq zaharlanishlar koʻplab uchrab turishini aslo yoddan chiqarmang.

D.Babajanov, tuman Sanitariya epidemiologik osoyishtalik va jamoat

salomatligi boʻlimining sanitariya gigiyena boʻlinmasi mudiri.