Amudaryo tumanida 39 ming 406 nafar tomorqachi va 295 ta dehqon xoʻjaliklari yerdan moʻl hosil yetishtirmoqda

Qishloqda yashashning oʻziga xos gashti, shu bilan birga sir-u sinoatlari bor. Fayz-u tarovatli xonadon ogʻushida hayot gashtini surish, qishloqning musaffo havosidan bahra olib yashashga nima yetsin!? Lekin ana shunday fayzga toʻla xonadon qoʻrgʻonini bunyod etish uchun qishloq ahli, avvalo tadbirkor, ishbilarmon, yer va  tabiat bilan tillashaoladigan omilkor dehqon ham boʻlmogʻi kerak.

Ayni paytda Amudaryo tumanining qishloqlarida boʻlsangiz, yer bilan, ona tabiat bilan tillashib, har bir qarich yerni bogʻ-boʻstonga aylantirib yashayotgan, nafaqat oʻz xonadoni, balki tumanning ichki va tashqi bozorini ham oʻzlari yetishtirgan sarhil mahsulotlari bilan toʻldirib, kun sayin farovonlashib borayotgan fidoyi tomorqa yer egalarining ishlarini koʻrib dilingiz yayraydi.

Bugungi  kunda Amudaryoliklarning 39 ming 406 nafari oʻz tomorqa yerida faoliyat yuritishadi. Tumanda 295 ta  dehqon xoʻjaliklari mavjud boʻlib, mazkur dehqon xoʻjaliklari uchun 6 ming 652 gektar ekishlik yer maydonlari ajratib berilgan. Dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari tomonidan joriy yilning avgust-sentyabr oylarida 2022-yil hosili uchun 1 ming 141 gektar maydonga piyoz va sarimsoqpiyoz ekinlari ekildi. Umumiy yer maydoni 13,9 gektarni tashkil etuvchi tomorqa xoʻjaliklarida 1 ming 183 ta issiqxonalar mavjud boʻlib, ushbu issiqxonalarning 486 tasi ovul va mahallalar hududlarida yangidan barpo etildi. Har biri 1-1,5 sotixdan iborat yengil sigʻimli issiqxonalarning umumiy yer maydoni 6,3 gektarni tashkil etadi va ayni paytda ularning barchasida kechki bodring, pomidor, piyoz va turli koʻkatlar yetishtirilib, tomorqa yer egalari, oilasi ehtiyojidan ortgani ichki bozorga yoʻnaltirilmoqda.

Tumanda 2020-yilda “Bir mahalla – bir mahsulot” tamoyili asosida 21 ta mahalla, 2021-yil davomida esa 49 ta mahallaning barchasi ushbu tamoyil asosida ixtisoslashtirildi. Shuningdek, 2021-yilda 8 ta mahalladagi 16 ta koʻchada joylashgan 391 ta xonadonlar tomorqa xoʻjaliklarini namunali tomorqaga aylantirish boʻyicha ishlar olib borilmoqda.

Tomorqa yer egalari uchun zarur qulayliklar yaratish maqsadida 2021-yilda Amudaryo tumanining 12 ta mahallasida tomorqalarda yetishtirilgan mahsulotlar bilan savdo qiluvchi savdo shoxobchalari faoliyati yoʻlga qoʻyildi. Shundan 8 ta gavjum mahallalarda yengil sigʻimli “Dala doʻkonlari” va kichik sigʻimli muzlatgichlar qurildi. Bu esa xalqimizni yil davomida sara va sifatli qishloq xoʻjalik mahsulotlari bilan taʼminlash imkonini bermoqda.

Amudaryoliklar azaldan mohir sohibkor-bogʻbonlar hisoblanadi. Qayerda yashashidan qatʼiy nazar, eshigi oldiga, hovlisi atrofiga hech boʻlmaganda uch-toʻrt tup uzum tokini ekmagan oilani topish qiyin. Ayniqsa, har yili kuz va bahor oylarida yangidan uzum toklarini ekish, keksaygan toklarni qaychilab, yangilash ishlariga alohida eʼtibor qaratiladi. 2021-yil kuzi va 2022-yil bahor oylarida tuman mahallalaridagi 6 mingdan ziyod xonadonlar atrofiga jami 60 km. uzunlikdagi yerga qator qilib yangidan uzum toklari oʻtqazish rejalashtirilgan.

Amudaryoda ishning koʻzini bilgan omilkor tomorqachilar uchun kech kuz boʻlsa-da ayni damlar issiqxonalarda ish qizgʻin: kechki bodring, pomidor, barra piyoz va koʻkatlarni terib olish, bozorga olib chiqish ishlari davom etmoqda.

Oq oltin ovulida yashovchi mohir tomorqachi Yangiboy Qurboniyozov 23 sotix yerda dehqonchilik qiladi.  U 2 sotix maydonga pomidor, 2 sotix yerga bodring, 2 sotix yerga kartoshka, 3 sotix yerga piyoz, shuningdek, turli koʻkatlar hamda 14 sotix maydonda bogʻ yaratib, sarhil mevalar yetishtirib kelmoqda.

Tomorqachi asosiy ekin turlaridan boʻshagan yerlarga takroriy ekinlar, yaʼni, 12 sotix maydonga karam va kartoshka ekib, har yili moʻl hosil oladi.  Erta bahorda esa turli sabzavot koʻchatlari yetishtirish hamda ertagi ekinlar ketma-ketligini toʻgʻri yoʻlga qoʻyishga alohida eʼtibor qaratadi va oʻz vaqtida ishlov berib, tuproq hamda iqlim sharoitidan kelib chiqib, meva-sabzavot mahsulotlari yetishtirib keladi.

Shu bois, tomorqa dehqonchiligi boʻyicha oilaviy tadbirkorlik orqasidan xonadon omborida har yili 10 tonna meva-sabzavotlar zahirasi gʻamlanadi. Natijada mohir tomorqachining xonadoni obod, dasturxoni toʻkin.

U deyarli 10-yildan buyon erta bahorda 1,5 sotixlik issiqxonasida turli-tuman sabzavot va poliz ekinlari koʻchatlarini yetishtirib, ularni tuman markazi, Nukus shahri bozorlariga sotishni ham yoʻlga qoʻygan. Shu bilan birga ovulidagi kam taʼminlangan oilalarga bu kabi koʻchatlarni bepul yetkazib berib kelmoqda.

Tomorqasidan har yili oʻrtacha oilaviy harajatlardan tashqari 40-45 million soʻm sof daromad olayotgan Yangiboy aka Qurboniyozov oilasining moddiy taʼminotini koʻtarishga erishgan mohir tomorqachi dehqonlardan biri hisoblanadi. U farzandlari bilan ishning koʻzini bilib, mehnatdan qochmay, tomorqasidan unumli foydalanib, barakaga erishmoqda.

Qilichboylik Baxtiyor Mangliyev ham tajribali tomorqachilardan biri. U 25 sotix tomorqasida, 2 sotix pomidor, 1 sotix bodring, 2 sotix kartoshka, 5 sotix piyoz, shuningdek, turli koʻkatlar hamda 15 sotix yerda bogʻ oʻstirib, ham oilasi, ham el-yurt dasturxoniga fayz-baraka kiritayotganlardan biri.

U tomorqasida asosiy ekin turlaridan boʻshagan 10 sotix maydonga karam va kartoshka ekib, ulardan ham moʻl hosil  yetishtirib kelmoqda.  Shuningdek, sabzavot mahsulotlari koʻchatlari yetishtirish, ekinlar ketma-ketligini toʻgʻri yoʻlga qoʻyish, oʻz vaqtida ishlov berib, tuproq unumdorligini oshirishda oʻz shaxsiy tajribasiga ega.

Tomorqa dehqonchiligi boʻyicha oilaviy tadbirkorlikni ham yoʻlga qoʻyib, har yili 200 tupdan ziyod mevali daraxt koʻchatlari yetishtiradi.  Deyarli 8-yildan buyon erta bahorda 5 sotix yerda mevali daraxt  koʻchatlarini yetishtirib, tuman markazi, Nukus shahri bozorlariga sotishni yoʻlga qoʻygan. Shuningdek, Baxtiyor Mangliyev ovuldagi kam taʼminlangan oilalarga bepul koʻchatlar yetkazib berib kelmoqda.

Ishning koʻzini, yerning tilini bilgan mohir tomorqachi Baxtiyor Mangliyev oilasi rizqini xorij davlatlariga chiqib izlamadi, u oʻz uyida, oilasi bagʻrida, farzandlari bilan hamjihatlikda moʻl-koʻl daromad manbaini yaratdi. Mohir tomorqachi oila  ehtiyojlari uchun zarur xaridlardan tashqari yiliga 40-45 mln. soʻm sof daromad oladi.

Ayni damda, qish eshik qoqayotgan pallada ham: “Yer haydasang, kuz hayda, kuz haydamasang, yuz hayda” degan xalqimizning ibratli maqoliga amal qilgan amudaryolik mohir tomorqachilar dalada – tomorqa xoʻjaliklarida kech kuzgi hosilni yigʻishtirib olish, ehtiyojlaridan ortganini  bozorga yoʻnaltirishdan tashqari, yerlarini shudgorlash kabi kuzgi-qishgi agrotexnik tadbirlarni amalga oshirmoqdalar.

Robiya YOʻLDOShEVA.