Amudaryo tumanida 39 ming 406 nafar tomorqaçi va 295 ta dehqon xöjaliklari yerdan möl hosil yetiştirmoqda

Qişloqda yaşaşning öziga xos gaşti, şu bilan birga sir-u sinoatlari bor. Fayz-u tarovatli xonadon oğuşida hayot gaştini suriş, qişloqning musaffo havosidan bahra olib yaşaşga nima yetsin!? Lekin ana şunday fayzga töla xonadon qörğonini bunyod etiş uçun qişloq ahli, avvalo tadbirkor, işbilarmon, yer va  tabiat bilan tillaşaoladigan omilkor dehqon ham bölmoği kerak.

Ayni paytda Amudaryo tumanining qişloqlarida bölsangiz, yer bilan, ona tabiat bilan tillaşib, har bir qariç yerni boğ-böstonga aylantirib yaşayotgan, nafaqat öz xonadoni, balki tumanning içki va taşqi bozorini ham özlari yetiştirgan sarhil mahsulotlari bilan töldirib, kun sayin farovonlaşib borayotgan fidoyi tomorqa yer egalarining işlarini körib dilingiz yayraydi.

Bugungi  kunda Amudaryoliklarning 39 ming 406 nafari öz tomorqa yerida faoliyat yuritişadi. Tumanda 295 ta  dehqon xöjaliklari mavjud bölib, mazkur dehqon xöjaliklari uçun 6 ming 652 gektar ekişlik yer maydonlari ajratib berilgan. Dehqon xöjaliklari va tomorqa yer egalari tomonidan joriy yilning avgust-sentyabr oylarida 2022-yil hosili uçun 1 ming 141 gektar maydonga piyoz va sarimsoqpiyoz ekinlari ekildi. Umumiy yer maydoni 13,9 gektarni taşkil etuvçi tomorqa xöjaliklarida 1 ming 183 ta issiqxonalar mavjud bölib, uşbu issiqxonalarning 486 tasi ovul va mahallalar hududlarida yangidan barpo etildi. Har biri 1-1,5 sotixdan iborat yengil siğimli issiqxonalarning umumiy yer maydoni 6,3 gektarni taşkil etadi va ayni paytda ularning barçasida keçki bodring, pomidor, piyoz va turli kökatlar yetiştirilib, tomorqa yer egalari, oilasi ehtiyojidan ortgani içki bozorga yönaltirilmoqda.

Tumanda 2020-yilda “Bir mahalla – bir mahsulot” tamoyili asosida 21 ta mahalla, 2021-yil davomida esa 49 ta mahallaning barçasi uşbu tamoyil asosida ixtisoslaştirildi. Şuningdek, 2021-yilda 8 ta mahalladagi 16 ta köçada joylaşgan 391 ta xonadonlar tomorqa xöjaliklarini namunali tomorqaga aylantiriş böyiça işlar olib borilmoqda.

Tomorqa yer egalari uçun zarur qulayliklar yaratiş maqsadida 2021-yilda Amudaryo tumanining 12 ta mahallasida tomorqalarda yetiştirilgan mahsulotlar bilan savdo qiluvçi savdo şoxobçalari faoliyati yölga qöyildi. Şundan 8 ta gavjum mahallalarda yengil siğimli “Dala dökonlari” va kiçik siğimli muzlatgiçlar qurildi. Bu esa xalqimizni yil davomida sara va sifatli qişloq xöjalik mahsulotlari bilan taʼminlaş imkonini bermoqda.

Amudaryoliklar azaldan mohir sohibkor-boğbonlar hisoblanadi. Qayerda yaşaşidan qatʼiy nazar, eşigi oldiga, hovlisi atrofiga heç bölmaganda uç-tört tup uzum tokini ekmagan oilani topiş qiyin. Ayniqsa, har yili kuz va bahor oylarida yangidan uzum toklarini ekiş, keksaygan toklarni qayçilab, yangilaş işlariga alohida eʼtibor qaratiladi. 2021-yil kuzi va 2022-yil bahor oylarida tuman mahallalaridagi 6 mingdan ziyod xonadonlar atrofiga jami 60 km. uzunlikdagi yerga qator qilib yangidan uzum toklari ötqaziş rejalaştirilgan.

Amudaryoda işning közini bilgan omilkor tomorqaçilar uçun keç kuz bölsa-da ayni damlar issiqxonalarda iş qizğin: keçki bodring, pomidor, barra piyoz va kökatlarni terib oliş, bozorga olib çiqiş işlari davom etmoqda.

Oq oltin ovulida yaşovçi mohir tomorqaçi Yangiboy Qurboniyozov 23 sotix yerda dehqonçilik qiladi.  U 2 sotix maydonga pomidor, 2 sotix yerga bodring, 2 sotix yerga kartoşka, 3 sotix yerga piyoz, şuningdek, turli kökatlar hamda 14 sotix maydonda boğ yaratib, sarhil mevalar yetiştirib kelmoqda.

Tomorqaçi asosiy ekin turlaridan böşagan yerlarga takroriy ekinlar, yaʼni, 12 sotix maydonga karam va kartoşka ekib, har yili möl hosil oladi.  Erta bahorda esa turli sabzavot köçatlari yetiştiriş hamda ertagi ekinlar ketma-ketligini töğri yölga qöyişga alohida eʼtibor qaratadi va öz vaqtida işlov berib, tuproq hamda iqlim şaroitidan kelib çiqib, meva-sabzavot mahsulotlari yetiştirib keladi.

Şu bois, tomorqa dehqonçiligi böyiça oilaviy tadbirkorlik orqasidan xonadon omborida har yili 10 tonna meva-sabzavotlar zahirasi ğamlanadi. Natijada mohir tomorqaçining xonadoni obod, dasturxoni tökin.

U deyarli 10-yildan buyon erta bahorda 1,5 sotixlik issiqxonasida turli-tuman sabzavot va poliz ekinlari köçatlarini yetiştirib, ularni tuman markazi, Nukus şahri bozorlariga sotişni ham yölga qöygan. Şu bilan birga ovulidagi kam taʼminlangan oilalarga bu kabi köçatlarni bepul yetkazib berib kelmoqda.

Tomorqasidan har yili örtaça oilaviy harajatlardan taşqari 40-45 million söm sof daromad olayotgan Yangiboy aka Qurboniyozov oilasining moddiy taʼminotini kötarişga erişgan mohir tomorqaçi dehqonlardan biri hisoblanadi. U farzandlari bilan işning közini bilib, mehnatdan qoçmay, tomorqasidan unumli foydalanib, barakaga erişmoqda.

Qiliçboylik Baxtiyor Mangliyev ham tajribali tomorqaçilardan biri. U 25 sotix tomorqasida, 2 sotix pomidor, 1 sotix bodring, 2 sotix kartoşka, 5 sotix piyoz, şuningdek, turli kökatlar hamda 15 sotix yerda boğ östirib, ham oilasi, ham el-yurt dasturxoniga fayz-baraka kiritayotganlardan biri.

U tomorqasida asosiy ekin turlaridan böşagan 10 sotix maydonga karam va kartoşka ekib, ulardan ham möl hosil  yetiştirib kelmoqda.  Şuningdek, sabzavot mahsulotlari köçatlari yetiştiriş, ekinlar ketma-ketligini töğri yölga qöyiş, öz vaqtida işlov berib, tuproq unumdorligini oşirişda öz şaxsiy tajribasiga ega.

Tomorqa dehqonçiligi böyiça oilaviy tadbirkorlikni ham yölga qöyib, har yili 200 tupdan ziyod mevali daraxt köçatlari yetiştiradi.  Deyarli 8-yildan buyon erta bahorda 5 sotix yerda mevali daraxt  köçatlarini yetiştirib, tuman markazi, Nukus şahri bozorlariga sotişni yölga qöygan. Şuningdek, Baxtiyor Mangliyev ovuldagi kam taʼminlangan oilalarga bepul köçatlar yetkazib berib kelmoqda.

Işning közini, yerning tilini bilgan mohir tomorqaçi Baxtiyor Mangliyev oilasi rizqini xorij davlatlariga çiqib izlamadi, u öz uyida, oilasi bağrida, farzandlari bilan hamjihatlikda möl-köl daromad manbaini yaratdi. Mohir tomorqaçi oila  ehtiyojlari uçun zarur xaridlardan taşqari yiliga 40-45 mln. söm sof daromad oladi.

Ayni damda, qiş eşik qoqayotgan pallada ham: “Yer haydasang, kuz hayda, kuz haydamasang, yuz hayda” degan xalqimizning ibratli maqoliga amal qilgan amudaryolik mohir tomorqaçilar dalada – tomorqa xöjaliklarida keç kuzgi hosilni yiğiştirib oliş, ehtiyojlaridan ortganini  bozorga yönaltirişdan taşqari, yerlarini şudgorlaş kabi kuzgi-qişgi agrotexnik tadbirlarni amalga oşirmoqdalar.

Robiya YÖLDOŞEVA.