Odil sudlov – inson manfaatlari himoyasining garovi!

Prezidentimizning Oliy Majlisga va Oʻzbekiston xalqiga navbatdagi murojaatnomasida islohotlar izchil davom ettirilishi taʼkidlandi.

Darhaqiqat, 2023-yil ham qonunchilikda sermahsul va samarali boshlandi. Izchil olib borilayotgan sud-huquq islohotlarining davomi sifatida Prezidentimiz joriy yil 16-yanvar kuni «Odil sudlov faoliyatini amalga oshirishni samarali tashkil etish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi hamda «Odil sudlovga erishish imkoniyatlarini yanada kengaytirish va sudlar faoliyati samaradorligini oshirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi farmonlarni imzoladi.

Ushbu hujjatlarda sud tizimini keskin isloh qiluvchi oʻzgarishlar belgilangan. Sud-huquq tizimining jadal isloh qilinishini taʼminlash, shuningdek, odil sudlovga erishish darajasini yanada oshirish maqsadida 2023-2026-yillarga moʻljallangan sud tizimini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishning qisqa muddatli strategiyasi hamda ushbu strategiyani amalga oshirish boʻyicha harakatlar dasturi ham tasdiqlandi.

Strategiya doirasida odil sudlovni taʼminlashning ustuvor vazifalari etib «Inson qadri uchun» gʻoyasi asosida chinakam adolatli sud tizimini shakllantirish, adolatli sud qarorlari qabul qilinishiga erishish orqali xalqning, shu jumladan, tadbirkorlarning sud tizimiga boʻlgan ishonchini mustahkamlash, har bir shaxs sud va sudyalar siymosida oʻzining ishonchli himoyachisini koʻrishga erishish qayd etildi.

Fuqarolar hamda tadbirkorlarga oʻz huquq va qonuniy manfaatlarini sudlarda himoya qila olishi uchun barcha imkoniyatlarni yaratish, sud ishlarini yuritishda tortishuv va taraflarning tengligi tamoyillarini toʻlaqonli roʻyobga chiqarish, sudlar faoliyatini toʻliq raqamlashtirish, sud majlislarida masofadan turib ishtirok etish imkoniyatlarini kengaytirishga ham alohida eʼtibor qaratildi.

Shu bilan birga sudyalarning mustaqilligi va daxlsizligi kafolatlarini kuchaytirish, sudga hurmatsizlik qilish va sud ishiga aralashish holatlarining oldini olish boʻyicha samarali mexanizmlarni ishlab chiqish nazarda tutildi. Sud qarorlarining qatʼiy ijrosini taʼminlash, bu borada davlat organlari va mahalliy hokimliklarning maʼsuliyatini oshirish, sudyalar va sud xodimlarida yuksak muomala madaniyatini shakllantirish orqali aholida suddan va davlatdan rozilik hissini uygʻotish belgilandi.

Murojaatnomada davlatimiz rahbari fuqarolarning sudma-sud sarson boʻlishiga barham berilishi, viloyat sudlarining odil sudlovni amalga oshirish borasidagi vakolatlari yanada kengaytirilishini bayon qilgan. Viloyat sudlari vakolatlari kengaytirilishining oʻzi odamlarning qanchalar ovoragarchiliklariga barham beradi. Bu nimalarda koʻrinadi?

Sud qarorlari qonuniy, asosli va adolatli qabul qilinganligini tekshirishning fuqarolarga qulay va soddalashtirilgan tartibini yaratish maqsadida mazkur farmonda tumanlararo, tuman, shahar sudlari tomonidan birinchi instantsiyada koʻrilgan ishlarni viloyat va unga tenglashtirilgan sudlarda apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida qayta koʻrib chiqish vakolati berilmoqda. Bu tartib amalga oshishi bilan odil sudlovga erishishning imkoniyatlari yanada kengayib, aholi ovoragarchiligining oldi olinadi. Endilikda birinchi instantsiya sudining qaror yoki hukmidan norozi taraflar viloyat va unga tenglashtirlgan sudlarga apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida shikoyat qilib, natijasidan ham qoniqmasa, adolat qaror topmadi, deb hisoblasa ish mazkur sudlarda taftish tartibida qayta koʻrib chiqiladi. Demak, har bir tomon rozi boʻladigan, eʼtiroz qolmaydigan darajada mukammal koʻrib chiqiladi va qonuniy xulosa qilinadi. Undan ham norozi boʻlgan taqdirdagina, oʻz navbatida, viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar tomonidan taftish tartibida koʻrilgan ishlarni Oliy sudning sudlov hayʼatlarida taftish tartibida qayta koʻrib chiqishi belgilanmoqda. Yuqori instantsiya sudlari tomonidan ishni yangidan koʻrish uchun quyi sudlarga yuborish tartibini bekor qilish va ularga ish boʻyicha yakuniy qaror qabul qilish maʼsuliyati yuklatilmoqda. Mana shu amaliyot ham albatta oʻzining ijobiy samarasini beradi. Chunki sud hujjatidan norozi odamlar yuqori instantsiya sudiga katta umid bilan murojaat qiladi. Ular esa ishni yana quyi sudlarga qayta koʻrish uchun yuboradi. Endilikda yuqori instantsiyaning oʻzi yakuniy toʻxtamga kelishi kerak boʻladi.

Bundan tashqari, farmonda sudyalarning chinakam mustaqilligini taʼminlash maqsadida ularning ishiga har qanday aralashuv qatʼiy jazolanishi, sudyalarning xavotirsiz ishlashi uchun davlat tomonidan barcha sharoitlar yaratilishi qayd etildi.

Sudning mustaqilligi va sudyalar daxlsizligini taʼminlashni kuchaytirish boʻyicha sudga hurmatsizlik qilish holatlarini oldini olishning samarali mexanizmlarini ishlab chiqish, buning uchun maʼmuriy javobgarlik choralarini kuchaytirish va jinoiy javobgarlik belgilash, sud ishlarini hal etishga aralashganlik va sud hujjatini ijro etmaganlik uchun javobgarlik choralarini kuchaytirish, odil sudlovni amalga oshirish faoliyatiga aralashganlikka doir har bir jinoyat ishi yakuni boʻyicha jamoatchilikni ommaviy axborot vositalari orqali majburiy ravishda xabardor qilish tartibini joriy etish belgilandi. Yaʼni, kimdir qaysidir yoʻsinda sud ishiga aralashsa, turli koʻrinishda bosim yoki xalaqit bersa javobgarlikka tortiladi. Mazkur ish natijasi esa, albatta, matbuotda keng yoritiladi.

Mamlakatimiz rahbarining ushbu farmoni «Yangi Oʻzbekiston – yangi sud» tamoyili doirasida aholining odil sudlovga erishish imkoniyatlarini yanada kengaytirish, sud-huquq tizimini isloh qilishni jadallashtirish, sohaga ilgʻor xalqaro standartlarni joriy etish, sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini taʼminlash, sudlar faoliyati samaradorligi va odil sudlov sifatini oshirish, sudlar faoliyatida ochiqlik va shaffoflikni taʼminlash bilan bir qatorda fuqaro va tadbirkorlarning huquq hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish imkonini beradi.

Kayrat Kipshakbayev, Nukus tumanlararo maʼmuriy sudining raisi