Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi Xonimjon Rajabovaning “Qalb qoʻshigʻi” nomli yangi kitobi nashrdan chiqdi

Hayotni dorilfununga qiyoslaymiz. Chunki inson umr boʻyi ana shu dorilfunun tahsilini oladi. Yaxshilardan ibrat, sinovlardan sabr-toqat, olim-u fuzalolar davrasidan intiluvchanlik xislatlarini “yuqtiradi” va ana shu yoʻsinda toblanadi inson. Umrning oydin manzillari tomon intilib yashash esa inson uchun irsiyat. Koʻngliga tukkan yorugʻ niyatlari roʻyobi uchun hayotini baxsh etib yashayveradi. Bu yorugʻ niyatlar unga mangu hamroh. Agar inson yuragida ana shu yorugʻ niyatlar boʻlmaganida edi, uning umri ham hech qanday maʼno-mazmunga ega boʻlmasdi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, ayni paytda Amudaryo tumani maktabgacha va maktab taʼlimi boʻlimi tasarrufidagi “Barkamol avlod” bolalar maktabi direktori Xonimjon Rajabovaning qoʻliga qalam tutqazib, ijoddek mashaqqatli maydon sari undagan kuch ham ana shunday yorugʻ niyatlar boʻlsa ne ajab!

Aslida Xonimjon Rajabova uchun ijod mashaqqatini his etmoq  tuygʻusi begona emas. Uning oʻzi aytmoqchi, qoʻliga ilk qalam ushlab, qogʻoz qoralay boshlaganida 12-13 yashar qizaloq edi.

ToshDU (hozirgi OʻzMU)ning jurnalistika fakulteti talabasi boʻlgan kezlari ayni paytda Oʻzbekiston xalq shoiri, taniqli shoirlar boʻlib yetishgan Sirojiddin Sayyid, Mirzo Kenjabek kabi kursdosh doʻstlari bilan sheʼriy davralarda faol ishtirokchi boʻlar edi.

Talabalikning oltinga teng yillarida shakllanib ulgurgan ijodkor Amudaryo tumanining ijtimoiy-siyosiy gazetasi “Amudaryo haqiqati” (hozirgi “Taraqqiyot koʻzgusi”) sahifalari orqali oʻzining lirik sheʼrlari, joʻshqin publitsistik maqolalari, qatra va novellalari, tarjimalari bilan mashʼalday porladi goʻyo.

Tahririyat muharriri, keyinchalik Amudaryo tumani hokimining oʻrinbosari, xotin-qizlar qoʻmitasi raisi lavozimlarida faoliyat yuritish asnosida maʼlum fursat qalbida alangalanib turgan ijod zavqini bir chetga surib, el-yurt, xalq manfaati yoʻlida faoliyat yuritgan Xonimjon Rajabova hayotni, inson manzaralarini chuqur oʻrgandi. Idrokidagi botiniy va zohiriy tuygʻularini goh oshkor, goh pinhon asradi. Baʼzan joʻshqin, baʼzan baxshiyona tarzda misralarga jo etdi u bu tuygʻularini. Hayot deb atalgan dorilfunun saboqlaridan oʻziga xulosalar oldi, ajib hikmatlar topdi. Va oʻzi bilgan, anglagan hayot hikmatlarini aziz xalqi bilan birga baham koʻrishga intildi. Pirovardida koʻngillarni tebratuvchi, insonni oʻylashga, fikrlashga undovchi ajib bir sheʼriy guldasta yaraldi.

Men oyning qiziman,
Tunni yoritgan.
Men quyosh qiziman,
Tandir qizitgan.
Otash boʻlib yondim
El dardi bilan.
Bariga guvoh u yillarim aytsin,
Yilning erkatoyi – kunlarim aytsin,
deb kuyladi u el-yurt manfaati yoʻlida, fidoyi mehnatlar bilan kechgan damlari haqida.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan jurnalist, taniqli  shoir, tarjimon va publitsist Yangiboy Qoʻchqorov Xonimjon Rajabovaning 50 yoshlik yubiley  tantanasida soʻzga chiqib:

– Butun vujudi bilan Toʻmaris, butun vujudidan xalqiga, ona Vataniga mehr-muhabbat yogʻilib turgan mening qadrdon opam, ustozim Xonimjonning sheʼriyati, hayoti, qilayotgan ishlari goʻzal...

Menga tanish doʻstim savol tashlaydi,
Qanday boʻlgan ekan goʻzal Toʻmaris.
Bilsang, Mangʻit elida yashaydi asli,
Xonimjon ismli goʻzal bir voris.
deb oʻz tilaklarini bildirgan edi.

Haqiqatan ham Xonimjon Rajabova davlat ishlari, oila tashvishlari, 6 nafar farzandlar tarbiyasidan ortib, baʼzan safarlarda, baʼzan xalq xizmatida, uzun tunlari beshik ustiga egilgan holatda biri-biridan hikmatli, jozibali ashʼorlar bitdi. Turmushning zalvorli mushtlariga, hayot sinovlariga joʻshqin sheʼriyati bilan qalqon boʻldi u.

Boshimdan ne oʻtganin,
Koʻzimdan yosh toʻkkanim.
Hech kimsa koʻrmasa ham,
Yulduz koʻrdi, oy koʻrdi.
Dardlarim yukin oʻlchab,
Guvoh koinot aytsin.

Hayotda nolishni noshukurlik, deb bilgan shoira oʻzi chekkan gʻam-u hasratlarni ham baxshiyona, xalqona satrlar iforiga oʻrab xalqiga hadya etayotir. Koʻnglida oʻtayotgan umr lahzalaridan cheksiz qoniqish hissini tuygan shoira hayot mashaqqatlaridan ham ajib maʼno-mazmunlar, mohiyatlar topib ijod etgani va ana shu ijod zavqi ogʻushida yashagani uchun ham oʻz boshidan kechgan dardli onlarni nolish ila tilga olishdan yiroq, matonatli. Baʼzi ijodkorlarga oʻxshab “men bunday azob chekdim, gʻamlarim buncha togʻ boʻldi”, qabilida koʻngil dardlarini toʻkib solayotgani yoʻq. Balki sabr-toqatga oshna yashab oʻtgan umr yoʻllaridan chiqargan saboqlari tufayli yetgan baxtiyor damlari uchun “bugungi baxti xaqida  haqqa ming sano aytgan kunlariga” ham shukronalar aytayotir.

Hayot sinovlarini mardona yengib yashamoq baxti ham shoira opamizga xos. Paygʻambar yoshidan hatlab, ulugʻlikka yetishgan Xonimjon Rajabova oʻzi aytmoqchi, inson “umrining kuzagida donolikka yuz tutajagini”, bu dam unga chinakam yetuklik va ulugʻvorlik baxsh etganini taʼkidlarkan, yana shukronalar keltiradi. Shoiraning “Inson umri” sheʼrida shunday satrlar bor:

Umrin kuzi kelganida toliqdi u,
Bitta soʻz kam, ikkitasi ogʻir botdi.
“Qari” degan ogʻir dardga yoʻliqdi u,
 Mehnatga yor damlarini ham yoʻqotdi.

Qish qorlari yuzlarini chimchiladi,
Olib ketdi koʻzlaridan ravshanni ham,
Sovuq zapti badanini qamchiladi,
Yomon koʻrib qoldi yumshoq toʻshakni ham...

Sheʼrning har bir satrida sohir qalb iqrori bor. Qolaversa, oʻtkinchi bu dunyoda umrning bahori, yoz-u kuzidan ham qishi qattiq va sinovli ekanini har lahzada yodda tutib yashashga davʼat bor. Inson umriga fasllarga qiyosan taʼrif bergan shoiraning  keksalik – donolik degan fikriga qoʻshilmay ilojingiz yoʻq.

Xonimjon Rajabova butun umr oʻzi sevgan xalqqa intilib, xalq orasida yashayotgan ijodkor sifatida oʻzini oʻzi tahrir qilishdan, kamchiliklarini qalban his etib,  tahliliy xulosalar chiqarib yashashdan aslo charchamaydilar. Ayniqsa, onaga ehtirom bobida shoiraning oʻz mardona soʻzi bor:

Uyqusiz oʻtkazgan bitta tunining,
Qarzini uzolmay yuribman hamon.
Boshimda parvona oʻtgan kunining,
Badali boʻynimda, bosadi armon.

Armon yuki ogʻir, bosar beayov,
Bedor bir tuningga yetmaydi umrim.

Hamon xotirangdan olib kuch, suyov,
Men yashab yuribman ulugʻlab qadring.

Qarang, oʻzi pir-u badavlat ona, qaynona, buvi, hoji ona boʻlgan shoira hamon dunyodan oʻtib ketgan aziz insoni – onasi xotirasidan quvvat olayotir.

Bu tuygʻu umumning yuragidagi ogʻriqli ovunch, togʻday suyanch, kuch va iroda. Odamzotga xos bu ajib tuygʻu, agar inson 100 yoshga kirgan taqdirda ham uning tomirlarida oqqan qon kabi mangu barhayot. Bu onaga ehtiromning shoirona  ifodasi.

Xonimjon Rajabova sheʼriyati oʻziga xos, muhimi, iforli, qalblarni tebratguday xush nasimli sheʼriyat. Uning “Savob”, “Yurakkinam”, “Tush”, “Kuz xayollari”, “Haq yoʻli”, “Farzandlarimga maktub”, “Farzandlarimdan maktub”, “Dunyo”, “Elning nomus-ori yigitlar”, “Omon boʻlsin yigitlar” kabi sheʼrlarida nafaqat shoiraning, balki umumning koʻnglidagi yorugʻ niyatlarga oshna boʻlasiz. Sheʼrdan sheʼrga oʻtganingiz sari koʻnglingiz tozaradi, sizga taskin beruvchi bir ibora tilingizga koʻchadi:

– Toʻgʻri aytadilar, hammasi haqiqat, shunday yashash kerak aslida!.

Ha, azizlar, sohir qalbdan sizib chiqqan sohir satrlar misli hikmatlar xazinasi kabi koʻnglingizga taskin, xotirjamlik baxsh etadi. Bilmadim, men Xonimjon Rajabova samimiyat bilan qoʻlimga tutqazgani – “Qalb qoʻshigʻi” kitobini oʻqib, qalbimda ana shunday xotirjamlikni his etdim. Opamizning “Taraqqiyot koʻzgusi” gazetasi tahririyati” nashriyotida chop etilgan koʻngil bitiklari kitob javoningizga ziynat va nur bagʻishlaydi. Zero, ulugʻ ustozimiz A.Oripov taʼkidlaganlariday: “qalblarni oʻz musiqiy ohangi bilan tebratmagan sheʼriyat yolgʻondir”.  Xonimjon Rajabova sheʼriyatidagi musiqiy ohang har bir qalbni zabt etishiga ishonaman.

Robiya YOʻLDOShEVA, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi, Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan jurnalist, shoira.