IT TIShLAShINING OGʻIR OQIBATLARI

Qutirish kasalligi odamga asosan qutirgan hayvonlarning tishlashi, tirnashi va soʻlaklari orqali yuqadi. Virus odamga jarohatlangan teri va shilliq qavatiga (ogʻzi, koʻzi, burni) qutirgan hayvon soʻlagi tushishi orqali oʻtishi mumkin. Qutirgan hayvonlar soʻlagi kasallikning yagona yuqish yoʻlidir. Kasallik odamdan-odamga, odamdan-hayvonga yuqmaydi.

Qutirish virusi odam organizmiga tushgandan keyin kasallik birdaniga boshlanmaydi. Dastlab virus periferik asablar atrofida boʻladigan perineval suyuqlik oqimi bilan orqa va bosh miyaga yetib boradi va miya toʻqimasida koʻpaya boshlaydi hamda chuqur oʻzgarishlar yuz berishiga sabab boʻladi. Ayniqsa, tomoq, til va tilosti asab yadrolari koʻp zararlanadi, yurak urishi va nafas muskullarining qisqarishi, talvasaga tushib tirishish, qattiq terlash, soʻlak oqishi asablarning zararlanishi sababli boʻladi. Bu jarayon belgisiz kechadi va kasallikning yashirin davri deyiladi. Bu davr bir haftadan bir yilgacha, baʼzida undan ham koʻproq boʻlishi mumkin. Kasallikning oʻrtacha yashirin davri 1-3 oyni tashkil etadi. Bu davrning choʻzilishi yoki qisqarishi jarohat yetkazgan hayvonga, jarohat xajmiga, chuqurligiga, joylashgan joyiga bogʻliq. Masalan: bosh, boʻyin, yuz, panja, qoʻl kafti barmoqlarida jarohat joylashsa, yashirin davr qisqa boʻladi. Kasallik klinik kechishiga qarab 3 davrga boʻlinadi. Boshlangʻich davr 1-3 kun davom etadi. Tishlangan joy oʻrni qichiydi, tortishib ogʻriydi. Bitgan jarohat va chandiq takroran yalligʻlanishi mumkin. Bemor tushkunlikka tushadi, gʻamgin boʻlib qoladi, uyqusi buziladi, ishtahasi boʻgʻilib, unda qoʻrquv hissi paydo boʻladi, kayfiyat oʻzgarib turadi, atrofga loqayd boʻlib qoladi. Avj olish davrida bemorning tana harorati koʻtariladi, yurak urishi tezlashadi, suvni koʻrganda, hatto suv toʻgʻrisida eshitganda ham yutish muskullari tortishib, qisqarib, qattiq ogʻriydi, yutinishi qiyinlashadi. Suvdan qoʻrqish holatiga havodan qoʻrqish ham qoʻshiladi va bemor boʻgʻiladi, talvasaga tushadi. Xuruj zoʻrayib, yorugʻlikdan, baland ovoz va shovqindan qoʻrqish holati vujudga keladi.

Muskullar tortishishi nafas va yutish muskullaridan boshlanib, keyinchalik hamma muskullarga tarqaladi, ovozi boʻgʻiladi, badani terlaydi, soʻlagi oqadi, hiqichoq tutadi, koʻz qorachigʻi kengayadi, oyoq-qoʻllari ogʻriydi, koʻzlari bir narsadan qoʻrqqandek koʻrinadi. Nafas olishi yuzaki, tartibsiz boʻladi, vaqti-vaqti bilan bemor chuqur nafas oladi. Bemorning uyqusi buziladi, oʻz-oʻzini tishlaydi, yonidagilarni urishi, kiyimlarini yirtishi, gʻayritabiiy kuch paydo boʻlishi mumkin. Qoʻzgʻalish davri oʻrtacha 2-3 kundan 5-6 kungacha davom etadi. Boshqa yuqumli kasalliklardan farqli oʻlaroq, qutirish kasalligida bemor hushini yoʻqotmaydi.

Kasallikning falaj davrida qoʻrquv alomatlari ancha kamayib, bemor tinchlanadi, suyuqlik icha boshlaydi, ovqatlangisi keladi. Lekin tana harorati yuqoriligicha qoladi, bemor soʻzlarini aniq va tiniq ayta olmaydi. Shundan keyin, oyoqlarida falajlanish boshlanadi. Oradan 15-20 soat vaqt oʻtgach, tananing boshqa muskullari ham falaj boʻla boshlaydi. Bemordan koʻp suyuqlik oqishi davom etadi, tana harorati esa koʻtariladi. Shu holatlar davom etib, bemor yurak-qon tomir faoliyati yetishmovchiligi yoki tana falajlanishi oqibatida vafot etadi.

It tishlaganda dastlab jarohat iliq suvda va kir sovun bilan 2-3-marta yaxshilab yuvilib, jarohat atrofi, 70 foizli spirt yoki 3 foizli yod bilan ishlov berilib, toza bint yoki doka bilan bogʻlanib, zudlik bilan quturishga qarshi yordam koʻrsatish punktiga yetkazilishi shart. Jabrlanganlarga koʻrsatilgan bu birinchi yordam qanchalik tez va sifatli amalga oshirilsa, jarohat yuzasi qutirish virusi bilan ifloslangan soʻlakdan shunchalik tez xalos boʻladi.

It tishlashi natijasida odamlar nafaqat jismoniy, moddiy va maʼnaviy zarar koʻradilar, balki ularga oʻlim muqarrar boʻlgan oʻta xavfli qutirish kasalligi xavf soladi. Agar hayvonlardan jarohatlansangiz, zudlik bilan mutaxassis shifokorga murojaat qilsangiz, qutirishga qarshi oʻz vaqtida emlansangiz, bu xavfli kasallikdan oʻzingizni saqlagan boʻlasiz!