Jazirama issiqda qanday harakat qilish kerak?

Jazirama issiq – havo haroratining  bir necha kun davomida 10 va undan ortiq darajaga keskin koʻtarilishi bilan tavsiflanadi.

Taʼsiri – inson tanasining harorati issiq olishi natijasida 37,1 darajadan 38,8 darajaga qarab koʻtarilishidir. Issiqlik olishning kritik holati jazirama issiqda uzoq muddat boʻlish natijasida oftob urishi yoki yurak faoliyatining buzilishi oqibatida yuzaga keladi. Tananing qizarib ketishi, kuchli chanqash - issiqlik urishi simptomidir. Keyinchalik yurak faoliyatining toʻxtab qolishi, xushdan ketish holatlari ham kuzatiladi.

Jazirama issiq paytida sogʻlik bilan muammo boʻlmasligi uchun chekmaslik, spirtli ichimlik ichmaslik, kuchli ovqat va jismoniy harakatni kamaytirish tavsiya etiladi.

Jazirma kunlarda zarurat uchun zaxira idishlarga suv oling. Tanani issiqdan saqlash uchun kiyim-kechak, maishiy elektr uskunalari (ventilyatorlar, konditsionerlar) tayyorlash, imkon darajasida  maishiy elektr uskunalarini ishlatishda muqobil elektr energiya manbaidan foydalanish lozim.

Jazirama issiq paytida quyidagilarni yodda tuting!

1. Harorat koʻtarilganda issiqdan panaga oʻting. Havo oʻtadigan och rangdagi kiyim (paxta matosidan tayyorlangan) kiying. Bosh kiyimni ham kiyishni unutmang. Shoshilmasdan harakat qilib, tez-tez panada boʻlishga urining.

2. Koʻp suv ichish – toʻgʻri suv isteʼmol qilish organizmning hayot faoliyatini yaxshilaydi. Issiq paytida suyuqlik isteʼmol qilishni koʻpaytirish kerak. Oddiy ichimlik suv isteʼmol qilish maqsadga muvofiqdir. Pivo va boshqa alkogol ichimliklar organizmning yomonlashishiga olib keladi. Jazirama issiq paytida soat 12:00 dan 16:00 ga qadar koʻchaga chiqmaslik va ochiq quyoshda yurmaslik tavsiya etiladi. Kunni shunday rejalashtirish kerakki, jazirama paytida vaqtni uyda yoki ishxonada oʻtkazish darkor.

3. Tez-tez dush qabul qiling. Bu tananing nafas olish tizimini yaxshilaydi. Suv xona haroratida boʻlishi kerak. Suvni sovutish oqibatida haroratning keskin oʻzgarishi pnevmaniya kasalligiga yoʻl ochib beradi.

4. Jazirama issiq urganda zudlik bilan soya, shamol bor joyga oʻting yoki dush qabul qiling. Tanani sovutishga harakat qiling.

5. Ovqatlanish tartibini oʻzgartirishga harakat qiling. Jazirama issiq paytida sovuq ovqatlar hamda  koʻproq meva va sabzavotlar isteʼmol qilish tavsiya etiladi. Ovqat albatta tuzli boʻlishi darkor. Havo harorati yuqoriligida odam organizmidan koʻp miqdorda natriy chiqib ketadi.

6. Sintetik materialdan kiyim kiyishdan saqlaning. Tabiiy paxta mahsulotlaridan tayyorlangan kiyimlar issiq havoda qulaydir. Shapka kiyishdan uyalmang. Issiq urishi asosan boshning isib ketishidan boʻladi.

7. Konditsioner bor xonada boʻlganingizda uning roʻparasiga oʻtirmang. Konditsionerning ishlashi jarayonida qanchadan qancha bakteriyalar sovuq havo bilan birga xonada haydalib, surunkali bronxit va pnevmaniyani qoʻzgʻatadi.

8. Tana haroratining sovushi qoʻl va oyoq mushaklari tortilishiga olib keladi.  Issiq urishi alomatlaridan (umumiy charchash, bosh ogʻrigʻi, xushni yoʻqotish, yuz terisining qizarib yoki oqarib ketishi, puls meʼyori buzilishi) terlash natijasida inson organizmida suvga ehtiyoj koʻpayadi. Shu sababli 80-100 ml. miqdorida suv ichish va ogʻiz boʻshligʻida bir oz ushlab turish, badanni sovutib, soyaga oʻtib, toʻla badanga suv quyish zarur.

Quyosh yoki issiq urishining belgilari:

boʻshashishlik, koʻngil aynishi, bosh aylanishi;

qayt qilish, qaltiroq bosish yoki xushidan ketish.

Quyosh urishiga asosan kichik va oʻsmir bolalar, qariyalar hamda mast xoldagi insonlar moyil boʻladi. Ularda turli sabablarga koʻra organizmdagi termoboshqaruv tizimi sust ishlaydi. (Termoboshqaruv – bu insonlarning organizmidagi haroratning barqarorligini taʼminlaydi).

Quyosh urishining oldini olish maqsadida quyidagilarga amal qilishingizni tavsiya etamiz:

kunning qizigan vaqtida quyosh tobida jismoniy mashgʻulot bajarmaslik;

kunning qizigan vaqtida ust kiyim yupqa va havo oʻtkazadigan boʻlishi;

sovutilgan choy, kvas va mineral suv ichish inson organizmidagi termoboshqaruv barqarorligini taʼminlaydi;

issiq vaqtda spirtli ichimliklar isteʼmol qilinishi organizmdagi termoboshqaruv tizimining buzilishiga olib keladi, shu sababli spirtli ichimliklarni isteʼmol qilmang.

Quyosh urganda birinchi yordam usuli:

jabrlangan shaxsni soya yoki salqinga olib boring;

unga sovutilgan choy yoki tuzli suv ichiring;

badanni qisib kiyilgan ust kiyimlarni boʻshashtiring;

uni sinchiklab kuzating, sogʻligining yanada yomonlashuviga yoʻl qoʻymang;

terga singigan ust kiyimlarini yechib tashlang;

sovuq suvga shimdirilgan matoda badanini artib chiqing, tomoq, boʻyin va gavda qismlariga, bosh tomir oʻtgan joylarga asosiy eʼtibor berish zarur;

agar muolaja yordam bermasa, tibbiy yordam xizmatini chaqiring.

Quyosh urganda jabrlangan insonning nafas olishi toʻxtashi, miokard infarkti boʻlishi mumkin, shu tufayli jonlantirish ishlariga (sunʼiy havo yuborish va yurakni massaj qilishga) ham tayyor boʻlish kerak.

DIQQAT! Badanga aslo spirt surtmang, chunki spirt badanning mayda teshiklarining yopilishiga olib keladi va issiqlikning chiqishini toʻsib qoʻyadi. Jabrlanganni sovutilgan suvli vannaga joylashtirmang, chunki vanna koʻkrak qafasining qisilishiga va nafas olish yoʻllarining oʻtkazuvchanligiga taʼsir qiladi.

Choʻmilish joylaridagi qoidalar:

Choʻmilish maskanlarida dam olayotgan boʻlsangiz, yodda tuting: ushbu joylarda havo harorati +50 daraja S va undan ortiq boʻlishi mumkin. Choʻmilish havzasidagi suvning harorati esa +22 daraja S +26  daraja S boʻlishi mumkin, shunda haroratning keskin oʻzgarishi +25 daraja S, +30 daraja S ni tashkil etadi.

Agar choʻmilish maskanining sohilida uzoq muddat turib, birdaniga suvga oʻzingizni tashlasangiz, organizmingizdagi harorat keskin tarzda tushib ketishi natijasida nafas olish yoki yurakning toʻxtab qolishiga olib kelishi mumkin.

Suvga tushishdan oldin qoʻl, oyoq, gavda va boshqa qismlarni suv bilan artib chiqishni unutmang.

Yozni maroqli oʻtkazing, oʻzingizni asrang!

fvv.uz sayti materiallari asosida tayyorlandi.

(Foto - http://soglom.uz)