Buyuk soʻz sanʼatkori

Oʻzbekiston Qahramoni Erkin Vohidov!

Oʻzbekiston xalq shoiri, yetuk davlat va jamoat arbobi Erkin Vohidov!

Bu aziz nom, hoksor va kamtar, odamiy sifatlari yuzida, koʻzida, har bitta soʻzida, dilbar sheʼriy satrlarida aks etib turgan quyosh chehrali inson nainki oʻzbek xalqining, balki shoirni bilgan, tanigan qardosh xalqlarning ham qalbidan munosib joy olgan.

Men Erkin Vohidov nomini taniganimda, tan olganimda hali juda kichikina qizaloq  edim. Tabiatan kitobga, maʼnaviyatga shaydo otam shoirning har bir nashr etilgan yangi kitobini alohida mehr bilan kitob javonimizga terib qoʻyardilar. Biz farzandlariga shoir sheʼrlaridan oʻqib berar, mutolaadan soʻng albatta:

– Yaxshi shoir ana shunday boʻladi, soʻzlarni topib, marjonday tizganini qarang-a! – derdilar.

Shunday qilib, uyimizdagi otam tartib bergan kitob javonimizda Erkin Vohidovning birinchi sheʼrlar toʻplami "Tong nafasi” bilan, nazarimda, mening yuragimga eng musaffo va sogʻlom nafas kirib keldi. Keyin shoirning  ikkinchi toʻplami – 1962-yilda chop, etilgan "Qoʻshiqlarim sizga” kitobi bilan oshno boʻldim. Kitoblar  oʻqilaverib titilib ketganidan har gal otamning  ruxsati bilangina  mutolaaga kirishardik.

– Bu kitoblar chop etilganida hali sen tugʻilmagan eding, yoki goʻdak eding, – derdilar otam kitob sahifalarini ohista silab.

Erkin Vohidov dahosiga hurmat va ehtirom, eʼtibor oilamizda juda yuqori ekanligini har lahzada his qilib ulgʻaygan biz farzandlar uchun otam rahmatlik juda boy maʼnaviyat xazinasini qoldirib ketdilar. Oilaviy kutubxonamizdagi jahon va mumtoz adabiyot durdonalari qatorida Erkin Vohidovning deyarli barcha asarlari quyoshday charaqlab turardi. Men shoirning har safar yangi asarini oʻqiganimda oʻzim  uchun har gal ham dunyoni, ham shoirni yangidan kashf etardim. Shoirning ilk lirik sheʼrlari, ilk yozilgan dostonlaridan soʻng "Nido”, "Palatkada yozilgan doston”, "Yoshlik devoni”, "Oʻzbegim”, "Yesenindan tarjimalar”, "Oltin devor”,  "Sharqiy qirgʻoq”, "Faust”, (Gyotedan tarjima), "Ruhlar isyoni”, "Dogʻistonim” (R.Hamzatovdan tarjima), "Donishqishloqlik Matmusa”, "Bedorlik”, "Istanbul fojeasi”, "Iltimos” "Iztirob”, "Taxt va baxt”, "Muhabbatnoma” kabi asarlari, tarjima asarlaridan soʻng, nihoyat "Soʻz latofati” oilamiz kitoblar javoniga birma-bir tizildi. Bu asarlar kitob javonimizga emas, qalbimizga koʻrk bagʻishladi.

Bugun oʻzbek xalqining solih farzandi, ulugʻnafas shoir Erkin Vohidov har bir inson uchun ideal obrazga aylandi, millat, xalq, maʼnaviyat, insonni inson qilgan buyuk Soʻz fidoyisi sifatida Vatan iftixori darajasida yuksaldi.

Talabalikning oltin fasllaridan birida ToshDU (hozirgi OʻzMU)ning mahobatli tantanalar saroyida taniqli shoir-u adiblar bilan maroqli uchrashuv boʻldi. Shoir-u sheʼru shuur shukuhi dillarni zabt etgan lahzalarda talaba-yoshlardan biri  Erkin Vohidov sheʼri bilan qoʻshiq kuyladi. Qoʻshiq ham, musiqasi ham koʻngillarni mahv etdi. Uchrashuv yakun topib, hamma tarqalishayotir-u negadir shoir Erkin Vohidov qoʻshiq kuylagan talaba bilan gapini tugatay demasdi. Qiziqish bilan shoir va talaba atrofini oʻrab oldik.

– Siz "yaprogʻida”, deb emas, ukajon, "yoprogʻida” deb kuyladingiz, - derdi shoir oʻta madaniyatlilik bilan. Qani, oʻsha oxirgi satrlarni takrorlab bering-chi?

Talaba takrorladi:

Tun bilan yigʻlabdi bulbul,

Gʻuncha hajri dogʻida.

Koʻz yoshi shabnam boʻlib

qolmish aning yoprogʻida

– Ana, koʻrdingizmi, "yaprogʻida”, emas, "yoprogʻida” deyayotirsiz. Yaproq – barg, yoproq  bu – sheva, "yoproq”ning oʻzagi – yop – Xorazm shevasida ariq maʼnosini beradi. Tagʻin yop – yopmoq feʼlining oʻzagi. Uning tarixiy ildizi juda olis. Endi ukajon, "yoprogʻi”, – desak, ariq atrofidagi yer tushuniladi. Soʻzning yuki har doim yelkamizda turmogʻi kerak, – dedilar kulib. Va toki ashulachi-talaba quyidagi satrlarni bexato aytmagunlaricha ketishga shoshilmadilar:

Tun bilan yigʻlabdi bulbul,

gʻuncha hajri dogʻida.

Koʻz yoshi shabnam boʻlib

qolmish aning yaprogʻida.

Koʻz yumar boʻlsam koʻzim –

Oldida paydo gul yuzim.

Gʻuncha koʻz ochmogʻi bor

Bulbul koʻzin yummogʻida.

Yillar oʻtib qahramon shoirning "Soʻz latofati” asari chop etilganida, qimmatli vaqtini sarflab, oddiy havaskor ashulachi-talabaga bitta soʻzda bitta harfni notoʻgʻri aytgani tufayli sheʼr maʼnosi qanchalik xunuk oʻzgargani xususida kuyib-pishib tushuntirishlarida shoirning tilga, soʻzga hurmati naqadar yuksakligini his etdim. Yana shuni yurak-yuragimdan angladimki, shoirning oʻzi fidoyi soʻz zargari boʻlsagina, soʻz qadrini baland tutsagina uning yozganlari, har bitta satrining qadri baland boʻladi. Hech qachon eskirmaydi.

Erkin Vohidov ijodini puxta oʻrgangan zamondoshi, adabiyotshunos olim Ibrohim Gʻafurov: "Oltmish yil mobaynida tabiatning hukmi shiddati bilan koʻp narsalar eskirdi, lekin moʻʼjizani qarangki, shoirning biron satri, biron soʻzi, tashbehi, fikri eskirmadi, har bir avlod uni oʻzi uchun yangidan kashf etdi”, – deb yozganlarida naqadar haq! Chunki bugun shoir ijodiga doir qaysiki maʼnaviyat mavzusidagi davraga bormang Erkin Vohidovga xos "gavhar SOʻZ, zabarjad SOʻZ”ning chinakam tarannumi yuraklarni zabt etganiga guvoh boʻlasiz.

"Tarixingdir ming asrlar

ichra pinhon oʻzbegim,

Senga tengdosh Pomir-u

oqsoch Tiyonshon, oʻzbegim!

Soʻylasin Afrosiyobu,

soʻylasin Oʻrxun xati,

Koʻhna tarix shodasida

bitta marjon Oʻzbegim!”

satrlarini Vatan chegaralarini qoʻriqlayotgan zobit-u askarlardan tortib bogʻcha bolasigacha yod aytadilar. Chunki shoirning "Oʻzbegim” qasidasi Istiqlol farzandlarining siyosiy qarashlarini charxladi, milliy his-tuygʻularini uygʻotdi. Nazarimda, "Oʻzbegim” qasidasi hamon xalqimiz uchun oʻzligini anglash, mudroq yuraklarda oʻz Vatanidan, xalqidan gʻururlanish, iftixor tuygʻusini uygʻotuvchi bebaho maʼnaviy boylikdir.

Shoir dahosiga ehtirom sifatida 9-sonli bolalar musiqa va sanʼat maktabida boʻlib oʻtgan adabiy-musiqiy tadbirda ishtirok etarkanman, tadbirda soʻzga chiqqan adabiyot va sheʼriyat shinavandalari tillarida jarang topayotgan Erkin Vohidov sheʼriya-ti, Erkin Vohidovgagina xos latofatli soʻzning naqadar buyuklik, darajasiga koʻtarilganini his etdim. Oʻsha oniy lahzalarda yana olis talabalik davrimdagi bir goʻzal xotirani yodga oldim. Hurmatli ustozim, Oʻzbekiston Qahramoni, buyuk adabiyotshunos olim Ozod Sharafiddinov dedilar:

– Erkin Vohidov – zoʻr shoir. Uning hech bir soʻzidan xato topolmaysiz. Agar "Xamsa” yozish kerak boʻlsa, bizning asrimizdagi "Xamsa”ni faqat va faqat Erkinjon yoza oladi!”

Ozod Sharafiddinov hamma yozuvchi va shoirlarga bunchalik ishonch bilan baho beravermas edilar. Lekin hamma narsaga qiziquvchan talabalar davrasida Erkin Vohidov ijodi haqida soʻz ochilsa, yashnab ketardilar.

Erkin Vohidov! Bu oʻta kamtar, oʻta bagʻrikeng, fidoyi shoir butun ongli hayotini oʻzi aytmoqchi "soʻz durlarini terib” xalqqa hadya etishdek eng xayrli, eng sharafli va eng nufuzli ishga baxshida etdi. Va u butunlay oʻzi sevgan xalq yuragiga singib ketdi, buyuk SOʻZ sanʼatkori darajasiga yuksaldi.

Fasllar aylanadi, yillar oʻtadi, Erkin Vohidov nomi, ijod yoʻli xalqimiz uchun buyuk ibrat maktabi sifatida yashayveradi.

Robiya YOʻLDOShEVA.