TÖYLAPNI TAPTIBGA KELTIPIŞ ÖZIMIZNING QÖLIMIZDA

Töy – özbek xalqining azaliy murodi, oliy maqsadi. Şu sababdan ham keksalarimiz duoga qöl oçganlarida “töyga yetkazsin!”, “topgan-tutganimiz töylarga buyursin!” deya tilak bildirişadi.

Şu birgina “töy” sözi vujudingizga iliqlik olib kiradi, tasavvuringizda öyin-kulgu, şodonlik aks etadi. Ammo şu “töy” deya atalmiş murod-maqsadlar majmuini barpo etiş, bu marosimga qarindoş-uruğ, qöni-qöşni, döst-yorlarni taklif etib, ularning könglini topiş, uşbu töyni köngildagidek ötkaziş oson iş emas. Biz odatda töy marosimini ötkaziş uçun katta tayyorgarlik köramiz. Bunga esa juda köp mablağ kerak böladi.

Yurtdoşlarimiz orasida iqtisodiy jihatdan haddan taşqari baquvvat yoki noçor ahvoldagi kişilarning borligi rost gap. Bu ikki toifa kişilarning ahvoli ular tomonidan ötkazilayotgan töy-maʼrakalarda yaqqol körinib turadi.

Aytaylik, falonçi boy öğlining nikoh töyi “gulyanka”sida turli rusumdagi 30 ta yengil maşina iştirok qildi, töyga eng taniqli xonandalar taşrif buyurişdi, mehmonlarga turli taomlar tortildi, “sen iç, men iç” avjiga çiqib, töymisan-töy böldi. Oradan ozgina vaqt ötib, şu boyning yon qöşnisi bölgan bir nogiron inson ham töy qilib, öğlini uylantiradigan böldi. Yaşiradigan joyi yöq, ötgan töydagi dabdababozlik, maqtançoqlik, xarajatlarning keragidan ortiqça sarflanişi bu töy egasiga azob berardi. Çunki bu ikki töy örtasidagi farq juda katta edi-da!

Oramizdagi ayrim yurtdoşlarimizning daromadlari köpaygaç, bosar-tusarini bilmay qolişayotganlari bizni hayratga soladi. Bular köpinça yuqorida keltirilganidek, şu kundagi töy-maʼrakalarimizda yaqqol namoyon bölayotir.

Töy-maʼrakalarni ötkazişni tartibga keltiriş masalasi davlatimiz rahbarlarining doimo diqqat markazida bölib kelgan. Birinçi Prezidentimiz Islom Karimov 1998-yilning 28-oktyabrida şu masala böyiça maxsus Farmon qabul qilgan edilar.

Uşbu Farmonda keyingi vaqtlarda töy-haşamlar, oilaviy tantanalar, maʼraka va marosimlarni, marhumlar xotiralariga bağişlangan tadbirlarni ötkazişda mamlakatimizning köp joylarida şuhratparastlik, dabdababozlik, isrofgarçilikka yöl qöyiş, el-yurt odatlari va anʼanalarini mensimaslik, özini köz-köz qiliş, atrofda yaşayotgan odamlarning hol-ahvolini inobatga olmaslik kabilarga yöl qöyilayotgani körsatilib, bunday holatlarni tugatiş yuzasidan qator topşiriqlar berilgan edi.

Şundan keyin, 2010-yilning 6-yanvarida tumanimiz hokimining “Tumanda aholi tinçligini saqlaş, töy, maʼraka, oilaviy tadbirlar va boşqa marosimlarni ötkazişni tartibga soliş töğrisida”gi farmoyişi qabul qilindi.

Ötgan davr mobaynida Prezident Farmoni va tuman hokimi farmoyişi ijrosini taʼminlaş yuzasidan tumanimizda bir qança işlar amalga oşirildi. Bu işlarga butun jamoatçilik aralaşdi. Töy-maʼrakalarimizni tartibga keltirişda mahalla, şaharça va ovul fuqarolar yiğinlarining ham roli katta böldi.

Töylarni ötkaziş ança vaqtgaça tuman hokimining farmoyişida belgilangan “yöl harakati xavfsizligi talablariga rioya etiş maqsadida nikoh töylarida kuyov va kelin tarafidan ikkitadan (jami 4 ta) yengil avtomaşinadan ortiq boşqa avtotransport vositalarini jalb qilmaslik va töylarda ovoz kuçaytirgiç vositalaridan foydalanişni tartibga soliş, xonanda va raqqosalarga pul qistirişga va içkilikbozlikka barham beriş kabi talablarga qattiq rioya etildi. Ammo ming afsuski, bugungi kunda ötkazilayotgan töylarimizda dabdababozlik, isrofgarçilik va şu kabi salbiy holatlar yana avjga çiqayapti.

Muhtaram Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyev ötgan yilning 3-avgust kuni ziyolilar bilan ötkazgan uçraşuvida töy-haşamlar bilan boğliq ortiqça xarajatlar ming-minglab oilalarning nafaqat iqtisodiy ahvoliga, balki, butun hayotiga jiddiy salbiy taʼsir körsatayotgani haqida gapirdi. Haqiqatan ham bugun hayotimizda köpayib borayotgan oilaviy mojarolar, uruş-janjallar, ajralişlar, qudalar örtasidagi sovuqçilik sabablari ham köpçilik hollarda xuddi şu narsaga borib taqaladi.

Biz oldinlari “gulyanka”lardagi maşinalarning köpligi, mast-alast maşina boşqarişlar, yoşlarning qiy-çuv kötarib yurişlaridan şikoyat qilardik. Endilikda bunday holatlarga qöşimça ravişda yangi odatlar ham paydo bölayapti.

Bugungi kunda yoşlarimiz tomonidan ötkazilayotgan “gulyanka”larda hali voyaga yetmagan qizlarimiz ham iştirok etişayapti. Ularning “gulyanka”larga çiqişi oldidan salonlarda falon ming söm evaziga pardoz-andoz qilib soatlab ötirişlari kişini hayratga soladi. Şu örinda men bir narsaga hayron qolaman. Ularning bunday harakatlariga ota-onalari nega jim qarab turişibdi? Yoki ular bunday holatlardan “qizim böy yetdi” deb faxrlanişarmikan?

Töyxonalarda ovoz kuçaytirgiçlardan foydalaniş haligaça tartibga keltirilgani yöq. Nikoh töylarimizning yangiça urf-odatlar bilan “boyib” borayotgani kişini hayratga soladi. Jumladan kelin-kuyovning valsga tuşişi, yurak şaklida şam yoqiş va şularga öxşaş odatlar qayerdan kelayapti?

Ijaraga olib kiyiladigan yevropaça fasondagi kelin köylaklarning zarari haqida tuman gazetasida bir qança maqolalar yoritilgan. Ammo nima uçundir köpçilik yoşlarimiz bizning millatimizga yot bölgan zararli odatlarga yoki fasonlarga öç bölişadi?

Kelin bölmiş falon sömga birovlar kiyib taşlagan köylakni ijaraga oliş örniga salgina pulga adras olib, özibop kelin köylak tiktirib kiysa, qanday yaxşi bölardi. Yana bir muhim tomoni öşa köylak unga töy kunidan esdalik bölib qolardi.

Biz – Özbekiston fuqarolari bugungi kunda farovon hayot egalarimiz. Ayni kunda biz uçun barça imkoniyatlar eşiklari oçiq. Şunday ekan, özimizning halol mehnatimiz, peşona terimiz bilan topgan daromadlarimizni zararli odatlar uçun emas, balki ertangi yaxşi kunimiz uçun foydalansak, yoşlarni dabdababozlik, şuhratparastlik, içkilikbozlikka va çetdan kirib kelayotgan baçkana odatlarga berilmaslik ruhida tarbiyalab borsak, albatta, bizning ertangi kunimiz yanada yaxşi böladi.

Biz har doim töylarimiz haqida gap ketganida “yoşlarimiz undoq qilayapti, yoşlarimiz bundoq qilayapti”, deb ulardan nolişni boşlaymiz. Töğri, töylarni ötkaziş paytida yoşlarimiz tomonidan turli nomaʼqul işlar qilinayapti. Eng açinarlisi, ular çetdan kirib kelayotgan turli odat va rasm-rusumlarga berilib ketişayapti. Ammo şu yoşlarning ota-onalari qayerga qaraşayapti? Nega ular yoşlarning beöxşov harakatlariga jim qarab turişadi?

Töy boşida turgan ota-ona farzandining har xil talab yoki iltimoslariga “xöp böladi, bolajonim!” deyişi nimalarga olib kelişi haqida bir öylab körsak yaxşi bölardi.

Siz bunga nima deysiz?

Fotima DÖSIMBETOVA, “Boy ovul” MFY diniy maʼrifat va

maʼnaviy- axloqiy tarbiya masalalari böyiça maslahatçisi.