QORAQALPOQ TILI FAN OYLIGIGA DOIR TADBIR OʻTKAZILDI

Oʻtgan davr mobaynida qoraqalpoq tilining nufuzi va jozibadorligini oshirish, davlat idora, korxonalarida davlat tilida ish yuritilishini taʼminlash, yosh avlodni oʻz ona tiliga hurmat ruhida tarbiyalash borasida koʻpgina ishlar qilindi. Juda boy va  teran maʼno-mazmunga ega qoraqalpoq folklori tili va badiiy  saviyasi jihatidan tadqiq etildi. Respublika hududidagi barcha umumiy oʻrta taʼlim maktablarida qoraqalpoq tilini oʻqitish yoʻlga qoʻyildi.

Turkiy tillarning qipchoq guruhiga mansub boʻlgan qoraqalpoq tili 1924-yilda isloh qilingan arab grafikasi asosida shakllantirilgan. 1929-1940-yillarda lotin grafikasiga asoslangan qoraqalpoq yozuvi amalda boʻlgan boʻlsa, 1940-yildan kirill grafikasi asosidagi yozuv joriy etilgan. 1994-yildan yana lotin grafikasiga oʻtish boʻyicha qaror qabul qilingan. Lotin yozuviga asoslangan qoraqalpoq tili alifbosiga 2009 va 2016-yillarda oʻzgartirishlar kiritilib, 23 ming soʻzni oʻz ichiga olgan qoraqalpoq tilining imlo lugʻati ishlab chiqildi.

Qoraqalpogʻistondan tashqari, Navoiy viloyatida  uchta maktabda darslar qoraqalpoq tilida oʻqitiladi. Shuningdek, Turkiyaning nufuzli ikki oliygohida ham qoraqalpoq tili oʻqitiladi.

Qoraqalpoq tilining nufuzi oshib, uni oʻrganish yosh avlodning sevimli mashgʻulotiga aylanishida umumiy  oʻrta taʼlim maktablarining qoraqalpoq tili fani oʻqituvchilarining munosib hissalari bor.

Mangʻit shahrida joylashgan 1-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabida qoraqalpoq tilini 7 nafar oʻqituvchilar yosh avlodga puxta oʻrgatishga intilmoqdalar. Shu bilan bir qatorda oʻzlari ham kasbiga doir ijodiy izlanib, koʻpgina yutuqlarga erishmoqdalar. Masalan, Dilnoza Ibrohimova joriy yilda “Ayaziy bilimdanlari” tanlovining Qoraqalpogʻiston Respublika bosqichida 3-oʻrinni egalladi. “Ustaz joli” gazetasi tahririyati tashkillashtirgan “Kasmbim - maqtanishim” nomli tanlovda nominatsiya gʻolibi  va koʻpgina onlayn tanlovlarda ishtiroki yuqori baholangan Aptabida Abdimuratovaning  taʼlim bergan oʻquvchilarning ham yutuqlari koʻp.

Jumladan, maktabning 9-sinf oʻquvchisi  Jasurbek Kamolov “Ana tilim – milliy - maqtanishim” deb nomlangan insholar tanlovida tumanda 1-oʻrinni, Marhabo Oʻrozboyeva fanlar olimpiadasida qoraqalpoq  tilidan 3-oʻrinni egalladi.

Oktyabr oyi qoraqalpoq tili fan oyligi boʻlganligi munosabati bilan  maktabda koʻpgina maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlar, bilimdonlik sinovlari oʻtkazilmoqda. Qoraqalpoq tilini oʻquvchi-yoshlarga chuqur oʻrgatish, bu boradagi bilimlarini  oshirishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Fan oyligi munosabati bilan avvalo maktab qoraqalpoq tili uslub birlashmasining ish rejasi ishlab chiqildi. Rejaga muvofiq shu kungacha turli bellashuvlar, ochiq darslar oʻtkazildi.

19-oktyabr kuni oylik doirasida oliy toifali, tajribali qoraqalpoq tili oʻqituvchisi Aptabida Abdimuratova tashkil etgan ochiq dars “Tarixiy tulgʻalar” deb nomlandi. Ochiq darsga maktab direktori, oʻrinbosarlari, fan oʻqituvchilaridan tashqari mahorat oʻrganish maqsadida yosh oʻqituvchilar ham qatnashdilar. Tadbirga oʻquvchilar ota-onalari vakillari ham ishtirok etganligi oʻz farzandlarining qoraqalpoq tilini qay darajada oʻrganganliklarini bilishlariga imkon yaratdi.

Ochiq darsda oʻquvchilar salohiyati sinovdan oʻtkazildi. Shuningdek, oʻquvchilar atoqli qoraqalpoq adiblarining  ijodidan namunalar yod aytib, ifodali oʻqish borasidagi qobiliyatlarini namoyish etdilar.

Oygul RAJABOVA.