ASRANDI SINGIL

(Voqeiy hikoya)

Inson hayoti turli xil chigalliklardan iborat. Baʼzan bu chigalliklar zanjirini yechishga inson umri kamlik qiladi. Baʼzan yetti uxlab tushga ham kirmagan voqealar koʻz oʻngimizda namoyon boʻladi.

Kuz kunlari edi, havo bulutli, xuddi shu kuni noxush voqea boʻladiganday. Koʻchada uncha odamlar koʻrinmaydi. Tursunovlar oilasida katta bayram, chunki qizi Guliraʼno yetti yoshga toʻladi. Bu yil maktabga boradi. Guliraʼno xuddi onasiga oʻxshagan, yuzida quvonch nurlari porlab turadigan yoqimtoygina, biroz qizgʻanchiqroq qiz. Guliraʼnoning onasi Xolida opa yaxshigina pazanda ayol. U qizining tugʻilgan kuniga atab kattakon tort pishirdi. Xolida opa dasturxonni oʻzi pishirgan pishiriqlar va shirinliklar bilan bezatdi. Nogahon eshik qoʻngʻirogʻi chalindi, Xolida opa eshikni ochdi. Atrofda hech kim yoʻq. Koʻchadan bolalar va uzoqdagi mashina ovozi eshtiladi, endi eshikni yopayotganda pastdan gʻalati ovoz keldi. Xolida opa hayron boʻlib zinapoya tagiga qarasa, shiringina chaqaloq yigʻlayapti. Xolida opa kimdir ataylab tashlab ketganini bildi. Chunki u mehribonlik uyida tarbiyachi boʻlib ishlardi. U chaqaloqni mehribonlik uyiga olib borgisi kelmadi. Qizaloqqa Yulduz deb ism qoʻyishib, Xurshid aka bilan Xolida opa oʻz nomlariga rasmiylashtirib olishga qaror qilishdi. Bu Guliraʼnoga yoqmadi. Uni Guliraʼnoning xonasiga olib kirib, qizining jajjigina kiyimlarini kiygizdi. Qizaloqning qorni ochdimi, "inga”lashni boshladi. Xolida opaning hayoliga rahmatli qaynonasining usuli keldi. Bolani qizining belanchagiga yotqizdi-da chaqaloqqa ovqat tayyorlash uchun chiqib ketdi. Uni tayyorlash ancha vaqt olardi. Qizaloq u kelgunicha rosa yigʻladi. Goʻyoki u ochlikdan emas ona mehriga toʻyolmagandek yigʻlardi.

- Shunday shirin qizaloqni tashlab ketishga nima sabab boʻlgan ekan? Bu faqat pastkashlikdan boshqa narsa emas. Jazosini xudo beradi hali.

Oradan bir yil oʻtdi. Yulduzning bir yoshga toʻlishi munosabati bilan qarindoshlarni chaqirishdi. Hamma xursand, faqat Guliraʼnoning qovogʻi ochilmadi. Yulduz unga talpinib, yoniga borganida Guliraʼno uni siltab tashladi. Yulduz yigʻlab yubordi. Guliraʼno bunga parvo ham qilmadi. Shu bilan tugʻilgan kun ham rasvo boʻldi. Xolida opa Yulduzni olib bagʻriga bosdi. "Tushunib qolar” – deb umid qildi. Kunlar ketidan kunlar, yillar ketidan yillar oʻtdi. Guliraʼno Yulduz katta boʻlgani sayin unga koʻp ish buyurar, opalik burchini bajarmas, uni singlisiday koʻrgisi kelmasdi. Yulduz opasining nega bunday qilayotganini sira ham tushunmasdi. Baʼzan omborxonaga borib hech kimga bildirmasdan yigʻlab olardi. Ota-onasiga bildirgisi kelmasdi.

Oradan yigirma yil oʻtdi. Guliraʼno oliy oʻquv yurtini bitirdi. Va oʻzi tanlagan oʻqituvchilik kasbida ishlay boshladi, oradan shuncha yil oʻtsa-da Yulduzga boʻlgan oʻgaylik tuygʻusi soʻnmadi. Guliraʼno turmushga chiqdi. Qaynonasi Zarifa opa ajoyib ayol boʻlib, mahalla faollaridan edi. Ozodalikni yaxshi koʻradigan Zarifa opa Guliraʼnoga bilmaganlarini yotigʻi bilan tushuntirar, baʼzan jahl qilib "singling Yulduz boshqacha, sen unga oʻxshamaysan”, - deb urushib berardi. Guliraʼno doim Yulduz bilan oʻtkazgan vaqtlarini eslab, singlisining epchilligiga ichidan qoyil qolsa-da, sezdirmasdi. Zarifa opa Guliraʼno singlisini yoqtirmasligini sezganday boʻldi. U kelinini chaqirib:

- Qizim, singlingni yoqtirmasligingni bilaman, bu ishing notoʻgʻri, kech boʻlmasdan singling bilan yarash, mehribonroq boʻl. Ota-ona bu dunyodan oʻtgandan soʻng mehrni tugʻishganlaringdan koʻrasan, bolam, kengroq boʻl, - dedi.

Shunday kunlarning birida dadasi Xurshid aka yurak xurujidan vafot etdi. Oʻshanda sadrxonada belini bogʻlab, uning dardiga yelka tutgan yakka-yu yagona dardkashi shu – asrandi singlisi boʻldi. Ota vafoti uchun Guliraʼnodan kam kuymadi qiz boyaqish. Bir kunda soʻlib qolgan Yulduzni Guliraʼno birinchi marta "aylanayin singiljonim”, deb bagʻriga bosdi. Xolida opa ham oʻgʻil, ham qiz boʻlib yonida turgan jigarbandlarini quchoqlab, yigʻlab yubordi. Oʻshanda Guliraʼno inson mehr bilan, issiq chehra va samimiyat bilan tirikligini ilk marta his etdi.

Shahnoza Sobirova,