Kim edigu kim boʻldik?

Mamlakatimiz bundan yigirma uch yil oldin oʻz mustaqilligini eʼlon qilib, tarixiy taraqqiyotining yangi bosqichiga qadam qoʻydi. Bosib oʻtilgan murakkab, shu bilan birga, sharafli yoʻlimizga nazar tashlar ekanmiz, ijtimoiy-iqtisodiy ahvolni yaxshilash borasida oʻtgan qisqa davr – yigirma uch yil davomida juda katta hajmdagi ishlar amalga oshirilganiga guvoh boʻlamiz. Iqtisodiyotimiz va hayotimiz darajasi jadal surʼatlar bilan rivojlanayotgani, har bir sohada yuksak choʻqqilarni qoʻlga kiritayotganligimiz buning yaqqol dalilidir. Biz oʻz oldimizga qoʻyayotgan maqsad esa barchamizga yaxshi maʼlum – bu zamonaviy rivojlangan demokratik davlatlar qatoriga kirish, xalqimiz uchun munosib turmush sharoiti yaratish va uning jahon hamjamiyatida munosib oʻrin egallashini taʼminlashdan iborat.

Erishilgan yutuq va marralarimizni xolis va munosib baholash uchun avvalambor mamlakatimiz mustaqillikning dastlabki yillarida qanday murakkab vaziyatda boʻlganini esga olishimiz va oʻzimiz aniq tasavvur etishimiz zarur. Hech kimga sir emaski, sobiq shoʻro davrida barcha ittifoqdosh respublikalar qatori bizning mamlakatimizdagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat juda tang ahvolda edi. Mamlakatning taʼlim tizimida ahvol juda achinarli boʻlib, jumladan oʻrta-maxsus kasb-hunar taʼlimi tizimidamuammolar koʻp edi. Oʻsha davrlarda oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi muassasalari soni nihoyatda kam boʻlib, ulardagi moddiy texnik baza ham nochor ahvolda edi. Yoshlarning asosiy qismi 11-yillik umumtaʼlim maktablarida tahsil olib, faqat umumiy oʻrta taʼlim shahodatnomasi bilan kifoyalanar edi xolos. Bu oʻz navbatida yoshlarning mehnat bozorida oʻz oʻrnini topishida katta muammolarni keltirib chiqarar edi. Mavjud muammolarni bartaraf qilish borasida Mustaqilligimizning dastlabki yillaridanoq taʼlim tizimini tubdan isloh qilish boʻyicha keng koʻlamdagi ishlar amalga oshirildi.

Mamlakatimizdagi kadrlar tayyorlash tizimining asosiy tarkibiy qismlarini tubdan modernizatsiya qilish uchun 1997-yil 29-avgustda "Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonun va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilindi.

Kadrlar tayyorlash milliy dasturida asosiy eʼtibor odamlarning, birinchi navbatda yoshlarning ongida demokratik qadriyatlarni mustahkamlashga, oʻz fikriga ega boʻlgan, har tomonlama yetuk va mustaqil fikrlaydigan shaxslarni shakllantirishga qaratilgan.

Shu boisdan mamlakatimizda 12-yillik bepul majburiy taʼlim joriy qilindi. Bunday taʼlim tizimining yaratilishi mavjud umumtaʼlim maktablarining 9-sinf bitiruvchilarini kasb-hunar kollejlari va akademik litseylarga toʻliq qamrab olishni, muhimi, ularning maʼlum bir kasb-hunar egalari boʻlishini taʼminlab bermoqda. Bu hozirgi mehnat bozorida yoshlarning mutaxassisliklari boʻyicha ish bilan taʼminlanishiga katta imkoniyat yaratib bermoqda. Kasb-hunar kollejlari va akademik litseylar bitiruvchilari bandligini taʼminlash davlat siyosati darajasiga koʻtarilganligi kelajagimiz egalari boʻlgan yoshlarga qaratilayotgan eʼtibor samarasidir.

Prezidentimiz taʼkidlaganidek, hech shubhasiz aytish mumkin - bugungi kunda ona yurtimizda dunyodagi boshqa mamlakatlarning havasini tortayotgan zamonaviy taʼlim va tarbiya tizimi, oʻquv maskanlari barpo etilgan. Yoshlar toʻqqiz yillik umumtaʼlim maktablarini bitirib, eng zamonaviy litsey va kollejlarda 3-yil davomida tahsil oladi. Bu oʻquv yurtlari eng ilgʻor ilm-fan va taraqqiyot sirlarini oʻzlashtirishga, 2-3 ta kasb-hunarni, xorijiy tillarni, Internet va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini puxta egallashga imkoniyat yaratdi va bugungi zamon talabiga javob beradigan yetuk mutaxassislarni tayyorlamoqda.

Tumanimizda mustaqillikka erishgan dastlabki yillarda bor-yoʻgʻi 3 ta hunar-texnika bilim yurti mavjud boʻlib, ulardagi mutaxassislar tayyorlov yoʻnalishlari ham chegaralangan edi. Ulardagi pedagog xodimlar soni 102 nafarni, ularning 1 yillik ish haqi esa 146 ming 880 soʻmni tashkil qilar edi.

Hozirgi kunda tumanimizda mavjud 8 ta kasb-hunar kolleji va 1 ta akademik litsey binolarining 6 tasi istiqlol sharofati bilan bunyod qilindi. Shu jumladan Amudaryo akademik litseyi, Mangʻit iqtisodiyot, Melioratsiya va suv xoʻjaligi, Transport, Xizmat koʻrsatish va servis hamda Doʻrman qishloq xoʻjalik kasb-hunar kollejlari binolari qurilishi va moddiy texnika bazasini mustahkamlash uchun davlat byudjetidan 13 mlrd. 671 mln. soʻm mablagʻ sarflandi. Bundan tashqari, Amudaryo qishloq xoʻjaligi kasb-hunar kollejiga Yaponiya loyihasiga asosan 1 mlrd. soʻmlik, Doʻrman qishloq xoʻjalik kasb-hunar kollejiga Polsha loyihasiga asosan 289 mln. 500 ming soʻmlik, Xizmat koʻrsatish va servis kasb-hunar kollejiga Germaniya loyihasiga asosan 380 ming yevro miqdorida zamonaviy jihozlar va asbob-uskunalar oʻrnatildi. Sobiq shoʻrolar davridan mavjud boʻlgan 3 ta hunar-texnika bilim yurtidagi shart-sharoitlar tubdan oʻzgartirildi. Moddiy texnika bazasini mustahkamlash uchun davlat byudjetidan 3 mlrd. 975 mln. soʻm mablagʻ sarflanib, rekonstruktsiya qilinib kasb-hunar kollejiga aylantirildi.

Tumandagi oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi muassasalarida faoliyat olib borayotgan435 nafar pedagog xodimlar 8564 nafar oʻquvchilarga taʼlim-tarbiya berishmoqda. Ularning 1-yillik ish haqi 5 mlrd. 760 mln. soʻmni tashkil qiladi. Mustaqillik yillarida tumanda oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi muassasalarida 11ta mutaxassisliklar boʻyicha kadrlar tayyorlangan boʻlsa, bugungi kunda esa 36 ta mutaxassislik boʻyicha oʻrta maxsus maʼlumotli kadrlar tayyorlanmoqda.

Davlatimiz rahbarining "Biz kimmiz, qanday ulugʻ ajdodlarning vorislarimiz?” degan savoli har birimizni oʻylantirmogʻi lozimligi haqidagi daʼvati hayotda oʻzining amaliy tasdigʻini topmoqda. Yurtimiz azaldan dunyo ilm-faniga beqiyos hissa qoʻshgan allomalar vatani hisoblanadi. Biz buni tumanimiz misolida koʻradigan boʻlsak, keyingi yarim asrda 200 nafardan ziyod olimlar, akademiklar, fan nomzodlari, mehnat qahramonlari oʻsib, kamol topdilar. Ular qatoriga Muxtor Saidov, Ismoil Begimov, Pirmat Shermuhammedov, Safo Matchonov kabi olimlarni qoʻshishimiz mumkin. Mana shu misollar orqali ham biz tumanimizning ilmiy salohiyatini bilishimiz mumkin. Ularga izdosh shogirdlar tayyorlash masalasi hayotiy zaruratga aylangan bir paytda, tuman hokimligining 10 yillik izlanishlari natijasida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 29-oktyabrdagi "Umumiy oʻrta va oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlim tizimiga izchil oʻtishni taʼminlashga doir qoʻshimcha chora tadbirlar toʻgʻrisida”gi 473-sonli qarori hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va Oʻrta maxsus taʼlim vazirligining 2008-yil 22 apreldagi 57-sonli buyrugʻi asosida Amudaryo tumanida akademik litsey tashkil etildi. Amudaryo akademik litseyining faoliyatini kuzatadigan boʻlsak, oʻtgan davr mobaynida xalqaro tanlov, bir qator respublika miqyosidagi koʻrik-tanlovlar sovrindorlari yetishib chiqdi. Oʻtgan davr mobaynida akademik litseyni jami 596 nafar oʻquvchilar tamomlab, shundan 248 nafari oliy taʼlim muassasalarida oʻqishni davom qildirmoqda. Bu oʻrtacha 42 foizni tashkil qilib, yaqin kelajakda bu koʻrsatkichni 60-70 foizga yetkazish boʻyicha chora-tadbirlar belgilangan.

Oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlim tizimida yoʻlga qoʻyilgan "Barkamol avlod” sport oʻyinlari yoshlar hayotida katta ahamiyat kasb etmoqda. Yoshlarning sportga mehr qoʻyib, xalqaro olimpiada oʻyinlarining barcha belgi-alomatlarini oʻzida mujassam etgan "kichik Olimpiada”ning tashkil etilishi yoshlarni irodali, har qanday sinov va qiyinchiliklarni yengib oʻtishga qodir shaxslar sifatida tarbiyalashda muhim ahamiyat kasb etadi. 2014-yil Namanganda oʻtkazilgan "Barkamol avlod” sport oʻyinlarida tumanimizdan uch nafar sportchi qatnashish imkoniyatini qoʻlga kiritishdi.

Bundan tashqari, oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi tizimi oʻquvchilarining fanlar boʻyicha xalqaro va jahon olimpiadalarida muvaffaqiyatli qatnashishlari asnosida bu borada qilingan ishlar samarasi yaqqol koʻrinadi. Tumanimiz kasb-hunar taʼlim tizimi oʻquvchi-yoshlaridan 2011-2012 oʻquv yilida Fan olimpiadasining Oʻzbekiston Respublika bosqichida 5 nafari, 2012-2013 oʻquv yilida 8 nafari, 2013-2014 oʻquv yilida esa 9 nafarining ishtirok etishi bu boradagi islohotlarning izsiz ketmayotganligidan dalolat beradi. Bundan tashqari, tumanimiz oʻquvchi-yoshlarining Respublika miqyosida oʻtkazib kelinayotgan koʻrik-tanlovlar va musobaqalardagi ishtiroklarini sanab oʻtish joiz. 2010-2011 oʻquv yilida Amudaryo akademik litseyi oʻquvchi-yoshlaridan iborat "Qalqon” jamoasi "Siz qonunni bilasizmi?” koʻrik-tanlovning Oʻzbekiston Respublikasi bosqichida ishtirok etib, faxrli III oʻrinni egallashdi. 2011-2012 oʻquv yilida "Shunqorlar” harbiy sport musobaqalarida Amudaryo akademik litseyining "Sardor” jamoasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi bosqichida faxrli I-oʻrinni egalladi.2012-2013 oʻquv yilida ushbu jamoa "Yosh chegarachilar” harbiy sport musobaqalarining Oʻzbekiston Respublikasi bosqichida ishtirok qilib, faxrli III oʻrinni egalladi. Joriy yilda ham Amudaryo maishiy xizmat koʻrsatish kasb-hunar kolleji jamoasi Respublika bosqichida ishtirok qilib, keyingi bosqichga yoʻllanma oldi.

Qisqa qilib aytganda, tumanimiz oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi muassasalarida bugungi kunda kasb-hunar sirlarini mukammal egallashga intilayotgan qiziquvchan, iqtidorli oʻgʻil-qizlar taʼlim-tarbiya olib, kamolga yetishmoqda.

Otabek YOʻLDOShOV,