Oilaviy munosabatlarning huquqiy asoslari

Davlatimiz rahbari tomonidan ishlab chiqilgan "Oʻzbek modeli”ning hayotimizga tatbiq etilishi natijasida davlat qurilishi va konstitutsiyaviy tuzumni tubdan oʻzgartirish va yangilash, iqtisodiyotni mafkuradan xoli etish, uning siyosatdan ustunligini taʼminlash, davlatning bosh islohotchi vazifasini bajarishi, yaʼni islohotlar tashabbuskori boʻlishi va uni muvofiqlashtirib borishi, qonun ustuvorligini taʼminlash, kuchli ijtimoiy siyosat yuritish, islohotlarni bosqichma-bosqich va izchil olib borish tamoyillariga asoslanadigan siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy islohotlarni amalga oshirishda ulkan yutuqlar qoʻlga kiritildi.

Shu oʻrinda davlat qurilishi va uning taraqqiyoti, jamiyatimizning demokratik yangilanishi, iqtisodiyotimizni rivojlantirish va erkinlashtirish, maʼnaviy-maʼrifiy ishlar bilan bogʻliq boʻlgan, qisqacha aytganda, oldimizda turgan barcha muammo va vazifalarni yechishda muhtaram yurtboshimiz I.Karimov aytganlaridek "Islohot islohot uchun emas, avvalo inson uchun, inson manfaatlarini taʼminlash uchun” degan teran maʼnoli fikrlarini aslo unutmasligimiz kerak.

Mustaqillik yillarida FHDYo organlari faoliyatini har tomonlama qoʻllab-quvvatlashga alohida eʼtibor qaratildi. Ushbu yoʻnalishdagi chora-tadbirlar fuqarolarga malakali huquqiy yordam koʻrsatish imkonini bermoqda.

Mustaqil taraqqiyot yillarida demokratik yangilanish va siyosiy islohotlarning huquqiy asoslarini yaratishda erishgan muhim yutuqlarimizdan biri bu asosiy Qonunimiz - Konstitutsiyaning qabul qilinishi boʻldi.

Millat va davlatning rivojlanishi koʻp jihatdan oilaga bogʻliq boʻlgani uchun 1992-yilda qabul qilingan Konstitutsiyamizning XIV bobi oilaga bagʻishlandi. Uning 63-moddasiga binoan "Oila jamiyatning asosiy boʻgʻinidir hamda jamiyat va davlat muhofazasida boʻlish huquqiga ega. Nikoh tomonlarning roziligi va teng huquqliligiga asoslanadi”. Shuningdek, Konstitutsiyamizda onalik va bolalikning davlat tomonidan mustahkamlanishi, davlat va jamiyat yetim bolalarni va ota-onalarining vasiyligidan mahrum boʻlgan bolalarni boqish, tarbiyalash va oʻqitishni taʼminlashi, ota-onalar oʻz farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga hamda voyaga yetgan, mehnatga layoqatli farzandlar oʻz ota-onalari haqida gʻamxoʻrlik qilishga majbur ekanliklarining belgilanganligi milliy qadriyatlarimizga asoslangan boʻlib, ushbu normalar biron-bir davlat konstitutsiyasida mavjud emas.

Istiqlol yillarida yoshlarga oila qurish naqadar muhim va masʼuliyatli ish ekanini anglatish, sogʻlom oilani shakllantirish, oilada yuksak maʼnaviy-axloqiy muhitni qaror toptirish uchun zarur shart-sharoit yaratish, yosh kelin-kuyovlarni oilaga tayyorlash, oila manfaatlarini himoyalash, sogʻlom farzand oʻstirish, tarbiyalash va voyaga yetkazish masalasi eng ustuvor siyosat darajasiga koʻtarildi.

1998-yil "Oila yili”, deb nomlandi, maxsus davlat dasturi hayotga tatbiq etildi. Xuddi shu yili Oila Kodeksi kuchga kirdi. 2002-yilda Kodeksning 17-moddasiga nikohlanuvchi shaxslarni davlat sogʻliqni saqlash muassasalarida bepul tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni koʻzda tutuvchi qoʻshimcha kiritildi. Unga asosan hukumatimizning 2003-yil 25-avgustdagi 365-sonli qarori bilan nikohlanuvchi shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizom tasdiqlanib, nikohlanuvchi shaxslarning psixik, narkologik, tanosil, sil, OIV/OITS kasalliklari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi belgilab qoʻyildi. Bu esa, tibbiyot muassasalari qatori FHDYo organlari zimmasiga ham alohida masʼuliyat yukladi. Ahamiyatlisi, bu kabi saʼy-harakatlar sogʻlom zurriyodning dunyoga kelishiga xizmat qilmoqda.

Yoshlarning, xalqimizning huquqiy bilimlarini, maʼnaviy madaniyatini yuksaltirish, onalar sogʻligini mustahkamlash, sogʻlom avlodni shakllantirish, yoshlarning tarbiyasiga ahamiyat berish, oiladagi muhitni sogʻlomlashtirish maqsadida FHDYo boʻlimlarida "Oila dorilfununi” tashkil etildi.

Keyingi yillarda FHDYo organlari faoliyatini takomillashtirishga jiddiy eʼtibor qaratilmoqda. Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish qoidalari, Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYo) organlarida ish yuritish tartibi haqidagi Yoʻriqnoma, Fuqarolik holati dalolatnoma yozuvlarining shakllari va ularni toʻldirish boʻyicha qoidalarning qabul qilinishi, Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari toʻgʻrisidagi nizomning yangi tahrirda ishlab chiqilishi, FHDYo organlari masʼul xodimlariga maxsus unvonlar, yaʼni martaba darajalarining berilishi sohaga boʻlgan eʼtiborning yorqin namunasi, deya eʼtirof etish mumkin.

2011-yilning 30-dekabrida Vazirlar Mahkamasining "Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari faoliyatini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori qabul qilinib, unga koʻra olis aholi punktlarida yangi shtat birliklari va FHDYo boʻlimlari tashkil qilindi.

Amudaryo tumani FHDYo boʻlimigabir ish yurituvchiva uchta qorovulshtatlari yangidan berildi.Inspektor lavozimidagi xodimlaroliy yuridik maʼlumotgaega kadrlar bilantaʼminlandi.

Tumanimiz FHDYoboʻlimining 1935-yildan boshlabhozirgi kunga qadararxiv fondida saqlanibkelayotgan tugʻilganlik, nikoh,nikohdan ajrashganlik vaoʻlim haqidagi arxivkitoblari dalolatnoma yozuvininghar bir turiboʻyicha ajratilib, jami 1381 arxiv kitoblari yangidan tikildiva inventarizatsiya ishlariamalga oshirildi, elektronalfavit tizimi yaratildi.Joriy yilning iyul oyidan boshlab,yagona elektron arxivtizimiga oʻtildi.

Bu esa xalqimiz uchun ulkan ahamiyatga ega muhim voqea boʻlib, xalqqa huquqiy xizmat koʻrsatishni yanada yaxshilashda, xususan, nikoh marosimlarining zamon talablariga xos, tantanali ravishda oʻtkazilishiga hamda kelajak avlodning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklari himoya qilinishiga imkon yaratadi.

Xulosa oʻrnida aytganda, FHDYo sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar avvalo fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini roʻyobga chiqarishga qaratilgan. Zero, har bir shaxs malakali huquqiy yordam olish huquqiga ega boʻlib, asosiy qonunimizda mustahkamlab qoʻyilgan ushbu tamoyilni toʻla-toʻkis amalga oshirish faoliyatimizning bosh mezoniga aylangan. Bu esa huquqiy demokratik davlat va fuqarolik jamiyati barpo etishning asosiy shartidir.

S.Xalbayeva,