BOGʻ MAHALLASIDA SUMALAK SAYLI BOShLANDI

Qish izgʻirinlari chekinib, oʻlkamizda fasllar kelinchagi bahor hukmronligi boshlandi. Chor-atrofda hali qish manzaralari saqlanib turgan boʻlsa ham, fasllar sarvari koʻklamni – yasharish, yangilanish lahzalarini intiq kutgan koʻngillarga bahoriy joʻshqinlik indi.

Tumanimizning “Bogʻ” mahallasi “Zamon” koʻchasi aholisi ham koʻklamni zoʻr shodiyonalar bilan qarshi oldi. Koʻchada istiqomat qiluvchi 15 xonadonning yoshi ulugʻlari kengashib, har yilgi anʼanalariga koʻra sumalak qaynatishdi.

Ushbu xonadonlarda istiqomat qiluvchilar har yili koʻklamda oʻzaro ahillikda, birgalikda sumalak qaynatishadi. Bu safar ham yoshi ulugʻ onaxonlar bugʻdoyni elab, saralab, yuvib-tozalab undirishdi. Bugʻdoy yaxshi unishi uchun nim qorongʻi, iliq xonada saqlab, tez-tez suv sepib turishdi. Garchi bu ishni har yili bajarib yurishgan boʻlsa-da, bugʻdoy donlari nish ura boshlaganda onaxonlar bunday jarayonni xuddi ilk bora koʻrayotganday oʻzlarida yoʻq quvonishdi. Bir tekis unib chiqqan maysalar yashillik kasb etgach, bahorga yetganlariga shukronalar aytib, el-yurtimizga tinchlik-omonlik tilab, sumalak qaynatishni boshladilar. Ulkan qozonlar shu koʻchadagi bagʻrikeng insonlar xonadoni – 13-uyga oʻrnatildi.

Sumalak qaynatish jarayonidagi barcha yumushlarni keksa onaxonlar – faxriy oʻqituvchi Gulora Xidirova, Zamira Sobirovalar yoʻl-yoʻriqlariga koʻra yoshlar ado etishdi. Bugʻdoy maysasini kelida tuyish, shirasini siqib olib, qozonga solish, oʻtin yoqish ishlarini koʻcha yoshlari – kelinlar, qizlar, yigitlar bajarishdi.

Marosimda mahallaning xushovoz oʻgʻloni Xurshid Jangaboyev ijro qilgan shoʻx qoʻshiqlarga katta-yu kichik yayrab raqsga tushdilar. Onaxonlar aytgan xalq qoʻshiqlari, laparlar, aytishuvlar barchaga juda yuqori kayfiyat, qadimiy urf-odatlarimizga hurmat ruhini baxsh etdi.

Oʻrta Osiyo xalqlari tarixiga nazar solsak, koʻklamda sumalak pishirish odati 3 ming yillardan ortiq tarixga ega. Shunisi eʼtiborliki, bizning xalqimizning ham sumalak sayli bilan bogʻliq oʻziga xos udumlari, urf-odatlari va anʼanalari mavjud.

Oldinlari sumalak sayli keng adirlarda, ulkan maydonlarda oʻtkazilgan. Yigitlar oʻtin yorib, kuchliligini, qizlar suv tashib, bahoriy taomlar – koʻksomsalar pishirib, chaqqonligini, pazandaligini namoyish etishgan. Shuningdek, koʻpkari, uloq, kurash musobaqalari ham oʻtkazilgan. Qizlar-yigitlar aytishuvlari saylning eng hayajonli damlari boʻlgan. Aytishuvda qatnashishga eng ziyrak, soʻzga chechan yigit-qizlar tanlab olingan.

Sumalak pishirish uchun bugʻdoyni undirishda hozirgi kunda ham keksalar bosh boʻlishadi. Koʻklamga, sumalakka yetganlariga shukronalar aytib, el-yurtga omonlik tilashadi. Qaynatilgan sumalak kosalarda koʻpchilikka tarqatiladi. Odamlar koʻklamning xayrli, barakali kelishini tilab duolar qilib, bahoriy taomdan totadilar.

Buningdek urf-odatlar yoshlarimizga qadimiy anʼanalarimizni, xalqimiz tarixini hurmat qilishga undaydi.

Oygul RAJABOVA.