YuRTIMIZDA BOLA HUQUQLARI QONUN BILAN KAFOLATLANADI

Oʻzbekiston Respublikasi “Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida” gi qonunga asosan bola, bolaning qonuniy vakili, vasiylik va homiylik, yetim bola, jismoniy va ruhiy rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan bola, nogiron bola tushunchalari mavjud.
Bola – oʻn sakkiz yoshga toʻlgunga, yaʼni voyaga yetgunga qadar boʻlgan shaxs
bolaning qonuniy vakillari – ota-onalar, farzandlikka oluvchilar, vasiylar, homiylardir. Vasiylik va homiylik – ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni ularga taʼminot, tarbiya hamda taʼlim berish, shuningdek, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida joylashtirishning huquqiy vakili hisoblanadi. Vasiylik oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan, homiylik esa oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan bolalarga nisbatan belgilanadi.
Bola huquqlarining qonuniy kafolatlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, “Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida” gi Qonun va boshqa qonun hujjatlariga muvofiq har bir bolaga inson hamda fuqaro huquqlari va erkinliklari tegishli boʻladi hamda davlat tomonidan kafolatlanadi.
Nikohda va nikohsiz tugʻilgan bolalar teng hamda har taraflama himoyadan foydalanadi. Davlat bolaning barcha shakllardagi kamsitishlardan himoya qilinishini taʼminlash uchun zarur choralarni koʻradi. Bola huquqlari cheklanishi mumkin emas, qonunda belgilangan hollar bundan mustasno. Bolaning yashash huquqi kafolatlari- Yashash huquqi har bir bolaning uzviy huquqidir. Bola hayotiga suiqasd qilish eng ogʻir jinoyatdir. Davlat sogʻlom bolaning tugʻilishi va rivojlanishini taʼminlash uchun sharoit yaratadi.
Har bir bola erkinlik, shaxsiy daxlsizlik, turar joyi daxlsizligi va xat-xabarlarini sir tutish huquqiga ega. Har bir bola oʻz shaʼni va qadr-qimmatiga qilingan tajovuzlardan, shaxsiy hayotiga gʻayriqonuniy aralashuvlardan himoyalanish huquqiga ega. Bola qonunga asoslanmagan holda ushlab turilishi, hibsga olinishi, qamoqqa olinishi mumkin emas. Davlat bolaning shaxsi, uy-joyi daxlsizligini, xat-xabarlari sir tutilishini taʼminlaydi hamda bolani ekspluatatsiya va zoʻravonlikning barcha shakllaridan, shu jumladan jismoniy, ruhiy va jinsiy zoʻravonlikdan, qiynoqlarga solishdan yoki shafqatsiz, qoʻpol yoxud inson qadr-qimmatini kamsituvchi boshqa shakldagi muomaladan, shahvoniy shilqimliklardan, huquqbuzarliklar va gʻayriijtimoiy harakatlar sodir etishga jalb etilishidan himoya qilinishini amalga oshiradi.
Ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar ham jamiyat hayotida ishtirok etishda boshqa bolalar bilan teng huquqlarga egadir. Davlat ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar va ular oilalarining jamiyat hayotida faol ishtirok etishini taʼminlash uchun ularning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitmaslik shartlari asosida dasturlar ishlab chiqish tashabbuskori boʻladi hamda zarur resurslar ajratadi. Taʼlim, tibbiyot va madaniy-maʼrifiy muassasalar nogiron bolalar hamda jismoniy va ruhiy rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan bolalarning erkin harakatlanishlari uchun moslashtirilgan boʻlishi kerak. Davlat ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni reabilitatsiya qilish tizimini shakllantirish va rivojlantirishni tashkil etadi hamda bunga koʻmaklashadi.
Nogironlik belgilangan paytdan boshlab bola tegishli davlat organlari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan yakka tartibdagi reabilitatsiya dasturidan foydalanish huquqiga ega.
Mamlakatimizda bola huquqlari shu va boshqa qonunlar bilan kafolatlanib, davlat tomonidan himoya qilinadi. Chunki bugun voyaga yetayotgan yosh avlod ertaga yurt kelajagini yaratadi.

S.Sultanov,

tuman Adliya boʻlimi Yuridik xizmat koʻrsatish markazi

bosh yuriskonsulti, 3-darajali yurist.