YaRAShUV INSTITUTINING AHAMIYaTI

Jamiyat hayotining barcha jabhalarida izchil amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlar zamirida fuqarolar manfaatini himoya qilish, shaʼni va qadr-qimmatini ulugʻlash hamda erkin va farovon turmushini taʼminlash kabi oliyjanob maqsadlar mujassamdir. Islohotlardan koʻzlangan asosiy maqsad inson omili ekan, bugungi kunda milliy qonunchiligimizdan mustahkam oʻrin olgan yarashuv instituti toʻgʻrisida alohida toʻxtalish lozim boʻladi.

Hayot sinovidan muvaffaqiyatli oʻtgan bu amaliyot endilikda maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi ishlarda ham keng qoʻllanilmoqda. Bunga 2021-yil 4-oktyabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi”ga qoʻshimcha va oʻzgartishlar kiritish haqida»gi qonuni huquqiy asos boʻladi. Unga koʻra yarashganligi munosabati bilan shaxsni maʼmuriy javobgarlikdan ozod qilish asoslari “Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisida”gi kodeksning 21-2-moddalarida belgilab qoʻyildi. Yanada aniqroq aytganda, 12 turdagi maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etgan shaxs oʻz aybiga iqror boʻlsa, jabrlanuvchi bilan yarashsa va yetkazilgan zararni bartaraf etsa, sud uni maʼmuriy javobgarlikdan ozod qilib ishni tugatishi mumkin.

Ushbu norma Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 40-, 41-, 45-, 46-, 46/1-, 52-, 104-, 133-, 134-, 183-, 200-moddalaridagi nazarda tutilgan maʼmuriy huquqbuzarliklarga oid ishlar boʻyicha yarashuv shartlari bajarilgan hollarda tatbiq etilishi mumkin.

Eslatish joizki, ushbu huquqbuzarlikni bir yil ichida takroran sodir etgan shaxs tomonlarning yarashganligi munosabati bilan maʼmuriy javobgarlikdan ozod qilinmaydi.

Ilgari birinchi marta huqquqbuzarlik sodir etgan shaxs oʻz vaqtida jabrlanuvchiga yetkazilgan moddiy va maʼnaviy zararni qoplagan, qilmishidan chin koʻngildan pushaymon boʻlgan hamda jabrlanuvchi bilan yarashgan taqdirda ham maʼmuriy javobgarlikdan ozod qilish tartibi qonunchilikda mavjud emas edi.

Lekin huquqni qoʻllash amaliyotida er-xotin, qarindosh-urugʻ, qoʻni-qoʻshni, tanish-bilish va hamkasblar oʻrtasida kelishmovchilik roʻy bergandan soʻng oʻzaro yarashib, zararlar qoplanib, oʻrtalarida adovat qolmagan holatlar tez-tez uchrab turar, aksariyat hollarda taraflar yarashgan boʻlsa ham huquqbuzarlar maʼmuriy jazoga tortilar edi. Tabiiyki, bu yaqin insonlar orasida adovat davom etishiga, ularning munosabatlariga sovuqlik tushishiga sabab boʻlardi.
Endilikda qonunchilikda yarashuv institutining joriy etilishi natijasida bu kabi salbiy oqibatlarning oldi olinadi.

Jasurbek Urazbayev, Jinoyat ishlari boʻyicha Amudaryo tuman sudi raisi.