MAHALLIY BYuDJETGA YOʻNALTIRILADIGAN SOLIQLARNING OʻZ VAQTIDA TOʻLANIShI DOIMIY NAZORATDA

Maʼlumki, soliqlar davlat va mahalliy byudjetlar daromadlarining asosiy qismini tashkil etadi va byudjetning xarajatlar qismi orqali iqtisodiyotga moliyaviy taʼsir koʻrsatadi. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi, yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliqning tegishli ajratma qilingan qismi, jismoniy shaxslardan olinadigan mol-mulk va yer soligʻi, shuningdek, yakka tartibdagi tadbirkorlar toʻlaydigan soliq, suv resurslaridan foydalanganlik uchun toʻlanadigan va boshqa turdagi soliqlar tuman mahalliy byudjetiga toʻliq hajmda oʻtkaziladi.

Taʼkidlash joizki, 2023-yilning 8 oyi davomida tumanimiz soliq toʻlovchilari tomonidan byudjetga 62 mlrd. 729,3 mln. soʻm miqdorida soliq toʻlanib, belgilangan prognoz 2 mlrd. 283 mln. soʻm ortigʻi bilan, yaʼni 103,8 foizga bajarildi. Tuman hududida yer va mol-mulk soligʻini toʻlovchi jismoniy shaxslar 44272 nafarni tashkil qiladigan boʻlsa, ularga 2023-yilda 29 mlrd. 553,2 mln. soʻm miqdorida soliq hisoblangan. Shundan 1-sentyabr kunigacha 13 mlrd. 447,4 mln. soʻm byudjetga tushum tushishi taʼminlandi.

Jismoniy shaxslarning noturar obʼektlarining yer va mol-mulk soligʻiga 2023-yilda 3 mlrd. 710,3 mln. soʻm undirilishi belgilangan boʻlsa, 1-sentyabr holatiga 2 mlrd. 235,4 mln. soʻm miqdoridagi mablagʻ byudjetga undirildi. Deklaratsiya soligʻi boʻyicha 2023-yilda 851,3 mln. soʻm belgilangan boʻlsa, shundan 1-sentyabr holatiga 705,8 mln. soʻm mablagʻ undirilib, byudjetga yoʻnaltirildi.

Joriy yil 1-sentyabr holatiga yakka tartibdagi tadbirkorlar 1372 nafarni tashkil qiladigan boʻlsa, shundan 861 nafari faoliyat yuritmoqda. Qolgan 511 nafar tadbirkor faoliyatini toʻxtatgan. Ulardan 1-sentyabr holatiga 616 mln. soʻm soliq pullari undirilib, byudjetga oʻtkazilishi taʼminlandi.

Bugungi kunda qoʻlida hunari bor yoki uyda yakka tartibda maʼlum faoliyat bilan shugʻullanib kelayotgan fuqarolarimiz talaygina. Ularning oʻzini-oʻzi band qilishi, ish stajiga ega boʻlishi uchun soliq xizmati organlari tomonidan doimiy koʻmak koʻrsatib kelinmoqda. Tumanda 8693 nafar fuqarolar oʻzini-oʻzi band qilish tizimi orqali roʻyxatdan oʻtib, muayyan faoliyat turlari bilan muntazam shugʻullanib kelmoqda. Ular tomonidan toʻlangan 44,2 mln. soʻm miqdoridagi soliq puli byudjetga undirildi.

Shu oʻrinda taʼkidlash joizki, bugungi tadbirkor kechagisidan tubdan farq qiladi. Qonunchiligimizda ham ularning manfaatlari uchun qator yengillik va qulaylik yaratishga eʼtibor qaratilgan. Buning natijasida, iqtisodiyotda xufyona bozor mexanizmlariga oʻz-oʻzidan chek qoʻyilmoqda. Halol tadbirkor uchun shaffof va qonuniy ishlaydigan davr keldi. Shu bois, savdo va xizmat koʻrsatish sohasida onlayn nazorat-kassa mashinalaridan foydalanuvchilar soni bugun 949 nafarni tashkil etmoqda.

Shu paytga qadar tuman DSI xodimlari tomonidan davlatimizda joriy etilgan qator soliq imtiyozlari, soliq yuki va turlarining kamaytirilganligi toʻgʻrisida tadbirkorlar oʻrtasida olib borilayotgan tushuntirish-targʻibot ishlari natijasida 232ta korxonadagi 333 nafar norasmiy ishlovchi fuqarolar faoliyati qonuniylashtirildi. Muhimi, fuqarolar ish oʻrinlariga ega boʻldilar.

Agar ushbu koʻrsatkichlarni sohalar kesimida koʻrib chiqadigan boʻlsak, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalarida 216 nafar, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish korxonalarida 74 nafar hamda qishloq xoʻjaligi sohasida faoliyat yurituvchi 18 nafar, shuningdek, qurilish sohasida 25 nafar fuqarolarning faoliyati rasmiylashtirildi va byudjetga 194 mln. soʻm qoʻshimcha mablagʻ yoʻnaltirildi.

Aholining turmush sharoiti, ijtimoiy himoya, kam taʼminlangan shaxslar, oilalarga yetarli darajada ijtimoiy koʻmak berish va shu kabi koʻplab moliyaviy masalalar mahalliy byudjet orqali amalga oshiriladi. Bunda mahalliy byudjetga tushadigan soliq va yigʻimlar muhim oʻrin tutadi. Shu bois, har bir fuqaro soliq toʻlamlarini oʻz vaqtida toʻlashi, bunga eʼtiborli boʻlishi lozim.

A.Seitov, tuman DSI boshligʻi.