“Falon rusumdagi smartfonimni sotaman” yoki “Katta miqdorda meva-cheva bor, bahosi kelishilgan narxda”...

Telegram tarmogʻidagi bu kabi xabarnomalarga deyarli har kuni koʻzimiz tushadi. “Sotsa, sotavermaydimi, shuni ijtimoiy tarmoqda ovoza qilish shartmi?” deya ajablanishingiz mumkin. Lekin ana shu taxlit xabarnomalar tufayli onlayn savdo qilaman deb firibgarlar tuzogʻiga ilingan, bor budidan ayrilib, xonavayron boʻlgan insonlar tobora koʻpayib borayotganidan hushyor tortamiz. Mana shundaylardan biri Maʼmurjon Rossiyada ishlab qaytgach, koʻp funktsiyali, yangi rusumdagi smartfon sotib oldi. Avval foydalanib yurgan smartfoni ham yomon emasdi, sotsa, yaxshigina daromad boʻladi. Shu fikrda telegram tarmogʻiga eʼlon joyladi. Eʼloni tagiga telefonining bahosini va suratini joyladi. Oradan daqiqalar oʻtib-oʻtmay, Maʼmurjonga xabar keldi:

– Telefoningizni men olmoqchiman, Samarqandlikman, agar kartangizning kodini menga tashlasangiz, hisobingizga siz aytgan mablagʻni oʻtkazib beraman. Xaridor topilganidan quvonib ketgan Maʼmurjon yaqindagina Rossiya davlatidagi oʻzi ishlagan zavod ish beruvchisi tomonidan oʻz nomiga ochilgan, ikki yillik ish haqi jamlangan kartaning kodini xaridor aytgan elektron pochta manziliga osongina kiritdi-yu... Bitta tugmani bosishi bilan kartasida yaxshi niyat bilan jamgʻarib qoʻygan, ne mashaqqatlar bilan ishlab topgan bor mablagʻi yechib olinganini sezmay qoldi. Qayta-qayta kartasini ochib koʻraverib asabi charchagan Maʼmurjon firibgarga aldanganini sezdi.

Oradan ancha vaqt oʻtib, huquqni muhofaza qilish organlari xodimlarining aralashuvidan soʻng firibgar ushlanganida bildiki, oʻzi kabi kiberhujumga uchragan sodda, ishonuvchan odamlar onlayn savdo qilaman deb million-million soʻm mablagʻlaridan ayrilib, sud idoralari eshigida oylab sarson-u sargardon. Maʼmurjon ham to firibgarlardan pullarini undirib olgunicha ona suti ogʻziga keldi.

Bu tobora urchib borayotgan kiberjinoyatlarning juda oddiy va joʻngina koʻrinishi. Vaholanki, kiberjinoyat olamida dehqonlarning, tadbirkorlarning banklardagi hisob raqamlaridan milliardlab mablagʻlarini yechib olayotgan, onlayn savdo niqobi ostida katta-katta tadbirkorlik subʼektlarining daromadlarini oʻzlashtirib olayotgan uyushgan kiberjinoyatchilar ham borki, bundaylar IT sohasida juda ustamon boʻlishadi va har galgi “ov”ga chiqqanlarida soxta akkauntlar orqali sodda, ishonuvchan, huquqiy bilimi sayoz odamlarni oʻz tuzoqlariga ilintiradilar.

Yuqoridagi kabi koʻngilsiz holatlarning oldini olish, fuqarolarning huquqiy madaniyatini oshirish,ularning kiberhujumlar qurboniga aylanishining oldini olish maqsadida mamlakatimizda 1-31-iyul kunlari kiberjinoyatlarga qarshi kurash oyligi deb eʼlon qilinib, huquqni muhofaza qilish organlari xodimlari, shuningdek, IT mutaxassislari hamkorligida targʻibot tadbirlari amalga oshirilmoqda.

Targʻibot oyligi doirasida huquqni muhofaza qilish idoralari xodimlari va IT sohasi mutaxassislaridan iborat targʻibot guruhlari tuzilib, ular tomonidan internet orqali tobora xavfli tus olib borayotgan turli koʻrinishlardagi kiberjinoyatlarning oldini olishga qaratilgan targʻibot tadbirlari oʻtkazilib, bu tadbirlarga koʻproq yoshlar qamrab olinmoqda.

Yaqinda Amudaryo tumani hokimligining majlislar zalida kiberjinoyatlarga qarshi kurashish boʻyicha targʻibot guruhi aʼzolari ishtirokida oʻtkazilgan targʻibot tadbirida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ichki Ishlar Vazirligi Tezkor qidiruv xizmati kiberxavfsizlik boʻlimi xodimi Sherzod Atamurodov, Amudaryo tumani Ichki ishlar boʻlimi masʼul xodimi Ilhom Abutov, tuman hokimligi masʼul xodimlari, Ichki ishlar boʻlimi mutaxassislari hamda Oʻrta qalʼa va Qipchoq ovullari aholi vakillari, yoshlar ishtirok etdilar.

Tadbirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi IIV Tezkor qidiruv xizmati kiberxavfsizlik boʻlimi xodimi Sherzod Atamurodov va Amudaryo tuman IIB masʼul xodimi Ilhom Abutovlar kiberxavfsizlikka amal qilish, kiberjinoyatlar qurboni boʻlishning oldini olish yuzasidan ishtirokchilarga keng tushunchalar berdilar.

Ayniqsa, xalqimiz orasida tobora ommalashib borayotgan ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishda ehtiyot boʻlish zarurligi, notanish odamlar bilan muloqotga kirishishdan saqlanish, onlayn savdolar borasida oʻzlariga tegishli bank plastik kartalarining kodlarini oshkor qilmaslik, shuningdek, mobil aloqa vositalari buzilib qolganida ustaning harakatlarini shaxsan kuzatib turish muhimligini taʼkidladilar.

Targʻibot guruhi aʼzolari ishtirokchilarga kiberjinoyatchilar qoʻllaydigan usullar, aynan ana shunday jinoyatlar xususida tushunchalar, shu bilan birga fuqarolar tomonidan tushgan savollarga hayotiy misollar orqali javoblar berdilar.

Robiya Yoʻldosheva