“Falon rusumdagi smartfonimni sotaman” yoki “Katta miqdorda meva-çeva bor, bahosi kelişilgan narxda”...

Telegram tarmoğidagi bu kabi xabarnomalarga deyarli har kuni közimiz tuşadi. “Sotsa, sotavermaydimi, şuni ijtimoiy tarmoqda ovoza qiliş şartmi?” deya ajablanişingiz mumkin. Lekin ana şu taxlit xabarnomalar tufayli onlayn savdo qilaman deb firibgarlar tuzoğiga ilingan, bor budidan ayrilib, xonavayron bölgan insonlar tobora köpayib borayotganidan huşyor tortamiz. Mana şundaylardan biri Maʼmurjon Rossiyada işlab qaytgaç, köp funktsiyali, yangi rusumdagi smartfon sotib oldi. Avval foydalanib yurgan smartfoni ham yomon emasdi, sotsa, yaxşigina daromad böladi. Şu fikrda telegram tarmoğiga eʼlon joyladi. Eʼloni tagiga telefonining bahosini va suratini joyladi. Oradan daqiqalar ötib-ötmay, Maʼmurjonga xabar keldi:

– Telefoningizni men olmoqçiman, Samarqandlikman, agar kartangizning kodini menga taşlasangiz, hisobingizga siz aytgan mablağni ötkazib beraman. Xaridor topilganidan quvonib ketgan Maʼmurjon yaqindagina Rossiya davlatidagi özi işlagan zavod iş beruvçisi tomonidan öz nomiga oçilgan, ikki yillik iş haqi jamlangan kartaning kodini xaridor aytgan elektron poçta manziliga osongina kiritdi-yu... Bitta tugmani bosişi bilan kartasida yaxşi niyat bilan jamğarib qöygan, ne maşaqqatlar bilan işlab topgan bor mablaği yeçib olinganini sezmay qoldi. Qayta-qayta kartasini oçib köraverib asabi çarçagan Maʼmurjon firibgarga aldanganini sezdi.

Oradan ança vaqt ötib, huquqni muhofaza qiliş organlari xodimlarining aralaşuvidan söng firibgar uşlanganida bildiki, özi kabi kiberhujumga uçragan sodda, işonuvçan odamlar onlayn savdo qilaman deb million-million söm mablağlaridan ayrilib, sud idoralari eşigida oylab sarson-u sargardon. Maʼmurjon ham to firibgarlardan pullarini undirib olguniça ona suti oğziga keldi.

Bu tobora urçib borayotgan kiberjinoyatlarning juda oddiy va jöngina körinişi. Vaholanki, kiberjinoyat olamida dehqonlarning, tadbirkorlarning banklardagi hisob raqamlaridan milliardlab mablağlarini yeçib olayotgan, onlayn savdo niqobi ostida katta-katta tadbirkorlik subʼektlarining daromadlarini özlaştirib olayotgan uyuşgan kiberjinoyatçilar ham borki, bundaylar IT sohasida juda ustamon bölişadi va har galgi “ov”ga çiqqanlarida soxta akkauntlar orqali sodda, işonuvçan, huquqiy bilimi sayoz odamlarni öz tuzoqlariga ilintiradilar.

Yuqoridagi kabi köngilsiz holatlarning oldini oliş, fuqarolarning huquqiy madaniyatini oşiriş,ularning kiberhujumlar qurboniga aylanişining oldini oliş maqsadida mamlakatimizda 1-31-iyul kunlari kiberjinoyatlarga qarşi kuraş oyligi deb eʼlon qilinib, huquqni muhofaza qiliş organlari xodimlari, şuningdek, IT mutaxassislari hamkorligida tarğibot tadbirlari amalga oşirilmoqda.

Tarğibot oyligi doirasida huquqni muhofaza qiliş idoralari xodimlari va IT sohasi mutaxassislaridan iborat tarğibot guruhlari tuzilib, ular tomonidan internet orqali tobora xavfli tus olib borayotgan turli körinişlardagi kiberjinoyatlarning oldini olişga qaratilgan tarğibot tadbirlari ötkazilib, bu tadbirlarga köproq yoşlar qamrab olinmoqda.

Yaqinda Amudaryo tumani hokimligining majlislar zalida kiberjinoyatlarga qarşi kuraşiş böyiça tarğibot guruhi aʼzolari iştirokida ötkazilgan tarğibot tadbirida Qoraqalpoğiston Respublikasi Içki Işlar Vazirligi Tezkor qidiruv xizmati kiberxavfsizlik bölimi xodimi Şerzod Atamurodov, Amudaryo tumani Içki işlar bölimi masʼul xodimi Ilhom Abutov, tuman hokimligi masʼul xodimlari, Içki işlar bölimi mutaxassislari hamda Örta qalʼa va Qipçoq ovullari aholi vakillari, yoşlar iştirok etdilar.

Tadbirda Qoraqalpoğiston Respublikasi IIV Tezkor qidiruv xizmati kiberxavfsizlik bölimi xodimi Şerzod Atamurodov va Amudaryo tuman IIB masʼul xodimi Ilhom Abutovlar kiberxavfsizlikka amal qiliş, kiberjinoyatlar qurboni bölişning oldini oliş yuzasidan iştirokçilarga keng tuşunçalar berdilar.

Ayniqsa, xalqimiz orasida tobora ommalaşib borayotgan ijtimoiy tarmoqlardan foydalanişda ehtiyot böliş zarurligi, notaniş odamlar bilan muloqotga kirişişdan saqlaniş, onlayn savdolar borasida özlariga tegişli bank plastik kartalarining kodlarini oşkor qilmaslik, şuningdek, mobil aloqa vositalari buzilib qolganida ustaning harakatlarini şaxsan kuzatib turiş muhimligini taʼkidladilar.

Tarğibot guruhi aʼzolari iştirokçilarga kiberjinoyatçilar qöllaydigan usullar, aynan ana şunday jinoyatlar xususida tuşunçalar, şu bilan birga fuqarolar tomonidan tuşgan savollarga hayotiy misollar orqali javoblar berdilar.

Robiya Yöldoşeva