TIL QADRI

Har bir xalqning millat sifatida shakllanishidagi omillardan biri bu oʻsha xalqning tilidir. Maʼlumki, til ijtimoiy hodisa boʻlib, boshqa ijtimoiy hodisalar (davlat, xalq) bilan uzviy bogʻliqlikda rivojlanadi. Haqiqatdan ham, doimiy rivojlanib, boyib boruvchi tilimiz bizning hayot tarzimizning bir qismi, aloqa qurolimizdir.

Eʼtibor bergan boʻlsangiz, "ona tilim” jumlasini juda koʻp ishlatamiz, axir ona soʻzi barcha soʻzlar bilan yondosh ishlatilmaydi-ku? Nega Vatan, tuproq soʻzlari bilan qoʻllanilgandek til bilan ona soʻzi yonma-yon qoʻllaniladi? Demak, tilimiz ham huddi Vatandek, tugʻilgan tuprogʻimizdek aziz va qadrli. Mana shu qadrni anglay olgan, tilni eʼzozlay olgan xalq millat sifatida shakllanishga haqli. Oʻzbek xalqi bugun shu pogʻonani bosib oʻtdi, bundan 27-yil avval ona tilimiz, yaʼni oʻzbek tili davlat tili, deb eʼlon qilindi. Mustaqillik ostonasida bu tarixiy jasorat, chinakamiga til qadrini anglash edi. Shu bois ham bugun biz oʻz ona tilimizda baralla gapiramiz, kuylaymiz. Buning uchun hech qanday cheklov yoki eʼtiroz yoʻq. Chinakamiga oʻz tiliga, eʼtiqodiga ega xalq boʻlib shakllandik.

Lekin tanganing ikki tomoni boʻladi. Ha, aynan mana shu ikkinchi tarafi bizning ojiz tarafimizdir. Bu ikkinchi tarafda hali ham muloqot jarayonida, hatto rasmiy doiralarda ham adabiy tildan toʻlaligicha foydalanilmayotganligi kabi xatolar yashirin.

"Davlat tili toʻgʻrisida”gi Qonun faqat OAV uchun yozilgan qonunmi, boshqa rasmiy doiralarda-chi?.. Oddiygina oʻzimizning kundalik muloqotimizni olaylik. Men oʻzbekman, deb koʻksiga uradiganlar orasida sof oʻzbek adabiy tilida gapira oladiganlar soni koʻp emas. Men bu eʼtirozim bilan shevalarimizni unutaylik, demoqchimasman, chunki aynan shu shevalarimiz bugungi ona tilimizning poydevoridir. Biroq biz nutqimizda rus, ingliz yo nemischa bir soʻz qoʻshib qoʻymasak, "aqlliligimiz” sezilmay qoladiganday. Toʻgʻri, chet tillarni bilish bugungi davr talabi. Lekin har biridan oʻz oʻrnida, vaqtida foydalanishimiz kerakmasmikan? Meʼyor tushunchasi mavjudligini unutmasak, tilimiz qadrini ham unutmasdik. Ha, ogʻzaki nutq meʼyorlari, yozma nutq meʼyorlari kabi meʼyorlar aynan yuqoridagi qonundan oʻrin olgan. Men aziz tengdoshlarimga "oʻzbek tili – ona tilimiz ekanligini unutmang”, degim keladi.