OSORI ATIQALAR QADIM TARIXIMIZDAN SOʻZLAYDI

Yurtimizni har birimiz "jannatmakon yurt”, "Alloh nazari tushgan yurt”, deya qalbimizda yuksak faxr iftixor bilan taʼriflaymiz. Nega? Negaki bu koʻhna zamin  avvalo kindik qonimiz tomgani, oilamiz bagʻrida emin-erkin, xotirjam yashayotganimiz uchun, ajdodlarimiz hoki yotgani uchun va qolaversa, qadim ajdodlarimiz aqlu-zakosi ila yaratilgan meʼmoriy, madaniy, maʼnaviy boyliklar bugunimizga ham oʻzicha xos maʼno-mazmun baxsh etayotgani  tufaylidir.

Ajdodlarimizning boy madaniy merosidan shubhasiz, xalq hunarmandchiligi namunalari ulkan oʻrin tutadi.

Qoraqalpoq diyori xalqi azaldan baliqchilik, chorvachilik va daryoga yaqin yashaganlari dehqonchilik bilan shugʻullanganini yaxshi bilamiz. Biroq ularning yaratgan kigiz  va namatlari, qora uylarini koʻzdan  kechirsangiz, yuksak hunarmandchilik salohiyatiga ega boʻlganligini ham tan olasiz.

Odatda ular chorva uchun tabiiy oʻtlar moʻl joylarga koʻchib yashashgan. Shu ehtiyoj samarasida qora uylar yasalgan boʻlsa, ajab emas. Qora uy yaʼni oʻtov qishda issiq, yozda salqin boʻlishi uchun devorlari namat bilan oʻralgan. Hatto oʻtov tiklangan yogʻoch sinchlar ham yogʻochsoz ustalar tomonidan turli naqshlar bilan bezatilgan. Eshigi ichkarisiga taqilgan popuklarning oʻziyoq oʻtovda yashovchi ayol-qizlarning chevarligidan, nozik dididan dalolat berib turgan. Oʻtovning turli naqshli kashtachilik namunalari bilan bezatilishi anʼanaga aylangan.

Shuningdek, oʻtov ichiga toʻshalgan kigizlar ham oʻz naqsh texnikasiga ega boʻlib, koʻpincha toʻlqinsimon koʻrinishda boʻlgan. Bu juda qadimiy uslub boʻlib, kigiz bosuvchilarning yuksak salohiyatli boʻlishi talab etiladi.

Shuningdek, hududimizdan topilayotgan noyob hunarmandchilik asori-atiqalari qadim ota-bobolarimizning hayotida hunarmandchilik ham muhim oʻrin tutganligidan dalolat beradi.

Amudaryo tumanining "Oʻrta qalʼa” ovulida istiqomat qiluvchi xalq taʼlimi faxriysi Shavkat Chorshamov geografiya fanidan oʻquvchilarga dars berish bilan cheklanmay, tarix , arxeologiya va etnografiyaga qiziquvchi oʻquvchilari bilan avval 16-sonli  maktabda, keyinchalik 12-sonli maktabda maktab oʻlkashunoslik muzeyini tashkil etdi. Yuzdan ortiq topilgan eksponatlarning  manba va manzillarini izlash, aniq tarixiy dalillar bilan boyitishga harakat qildi va koʻpgina natijalarga erishdi.

Shavkat Chorshamov tashkil etgan muzey 2011-yilda "Oʻzligingdan oʻrgilay, Vatan!” Respublika koʻrik-tanlovida ikkinchi oʻrinni egalladi.

Muzeydan joy olgan eksponatlar (suratlarda) orasida uy-roʻzgʻor buyumlari, kiyim-kechaklar, turli taqinchoqlar va ov qurollari, tasviriy sanʼat namunalari bor.

Ularning qaysi birini tomosha qilsangiz ham ijodkorining yuksak did va aqlu zakovat egasi boʻlganligini anglaysiz.

33-sonli maktabda bundan oʻn besh yillarcha oldin oʻqituvchi boʻlib ishlagan Tamara Xudoyberganova maktab oʻlkashunoslik toʻgaragiga rahbarlik qilib, yuzdan ortiq qadim hunarmandchiligimiz namunalarini toʻplashga erishgan edi. Eksponatlarning aksariyati uy-roʻzgʻor buyumlari, kiyim-kechaklar va turli taqinchoqlardir.

Istiqlol sharofati bilan ota-bobolarimiz, momolarimiz tafakkuri, turmush tarzining hosilasi boʻlgan ana shunday noyob hunarmandchilik namunalarini asrab-avaylash, ushbu faoliyat turini yanada rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Tarixiy, madaniy va ilmiy intellekual merosni koʻz qorachigʻidek asrab-avaylash, boyitish va koʻpaytirish yoʻlida saʼy-harakatlar olib borilayotir.

Shu maqsadda milliy hunarmandchilikni rivojlantirishga xizmat qiluvchi "Hunarmand” uyushmasi tashkil etilib, sohaga qiziquvchilarni birlashtirib, isteʼdodlarini yuzaga chiqarishga harakat qilinayotir. Buning natijasida oilaviy tadbirkorlik rivojlanayotir, xotin-qizlarning, yoshlarning ish bilan bandligi taʼminlanayotir.

Oygul RAJABOVA.