KONSTITUTsIYa - XALK IRODASINING YuKSAK IFODASI

Davlatimiz va jamiyatimiz hayotida alohida oʻrin olgan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilingan kunning 21 yilligi xalqimiz tomonidan keng nishonlanmoqda. Konstitutsiyamiz Respublikamizda insonparvar demokratik huquqiy davlat, erkin bozor iqtisodiyotini shakllantirish, inson, uning manfaatlari, huquq va erkinliklari oliy qadriyat hisoblanadigan fuqarolik jamiyatini barpo etishning eng muhim qoidalarini oʻzida mujassam etib, jamiyatimiz hayotining asosiy huquqiy poydevori boʻlib xizmat qilmoqda. Yurtboshimiz taʼkidlaganidek, "Har qanday davlatning Konstitutsiyasi unda yashovchi xalqning irodasini, ruhiyatini, ijtimoiy ongi va madaniyatini aks ettiradi”.Oʻzbekiston mustaqillikni qoʻlga kiritgach, Qoraqalpogʻistonning maqomi suveren demokratik respublika darajasiga koʻtarildi. Ushbu maqom Konstitutsiyamizning 1-moddasida oʻz aksini topgan. "Asosiy qonunimiz, – deb taʼkidlaydi bu borada Prezidentimiz, – Oʻzbekiston tarkibidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasining maqomini tan oladi va uning suverenitetini muhofaza etadi”. Har ikki respublika oʻrtasidagi siyosiy, huquqiy, iqtisodiy va madaniy munosabatlarning huquqiy asoslari Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston Respublikalarining Konstitutsiyalarida mustahkamlangan.

Taʼkidlash joizki, Oʻzbekistonning davlat mustaqilligiga erishishi, oʻz navbatida, Qoraqalpogʻistonning ham davlat suverenitetini qoʻlga kiritishiga olib keldi. Qoraqalpogʻiston davlat suverenitetining poydevorini yaratishda dastlabki asos sifatida, 1990-yil 20-iyunda qabul qilingan "Oʻzbekiston Respublikasining suvereniteti toʻgʻrisidagi Deklaratsiya”ni koʻrsatib oʻtish mumkin. Mazkur hujjatda Qoraqalpogʻiston Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi suveren respublika, deb eʼlon qilingan edi. Shu bilan birga, Qoraqalpogʻistonning 1990-yil 14-dekabrda qabul qilingan "Oʻzbekiston Respublikasi tarkibida Qoraqalpogʻiston Respublikasi suvereniteti toʻgʻrisidagi Deklaratsiyasi”da ham uning suveren maqomi belgilab qoʻyilgan. Mazkur Deklaratsiyaning 9-bandida Qoraqalpogʻiston Respublikasining suvereniteti uning Konstitutsiyasi bilan taʼminlanadi, Oʻzbekiston Respublikasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi manfaatlarini uning Asosiy Qonuniga koʻra va Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq himoya qiladi, deb qayd etilgan.

Shuni taʼkidlash zarurki, biz Konstitutsiyamizni qabul qilish bilan oʻz umrini oʻtab boʻlgan, mafkuralashgan, mustabid maʼmuriy-buyruqbozlik tizimidan butunlay voz kechdik, mamlakatimizni huquqiy-demokratik rivojlantirishga qaratilgan, xalqimizning tub manfaatlariga javob beradigan yangi strategiyani aniq belgilab oldik. Asosiy Qonunimizda birinchi navbatda shaxs manfaatining davlat manfaatidan ustun etib belgilangani, inson, uning huquq va erkinliklari hamda manfaatlari eng oliy qadriyat sifatida muhrlab qoʻyilganini yana bir marta taʼkidlash joiz.

Maʼlumki, har qanday davlat oʻz aholisining ijtimoiy-iqtisodiy huquqlarini kafolatlashga qaratilgan ijtimoiy funktsiyani amalga oshiradi. Respublika fuqarolarining munosib hayot kechirishlarini taʼminlash Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasining muqaddimasida eʼlon qilingan maqsadlaridan biridir. Bu maqsad jamiyatda ijtimoiy adolat va qonuniylik printsiplari asosida hamda ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi qatlamlarining ijtimoiy himoyasini taʼminlash orqali amalga oshirilishi Konstitutsiyamizning bir qator moddalarida oʻz ifodasini topgan. Jumladan, Konstitutsiyamizning 37-moddasiga muvofiq, har kim qariganda, mehnat layoqatini yoʻqotganda, shuningdek, boquvchisidan mahrum boʻlganda va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ijtimoiy taʼminot olish huquqiga ega. Uning 62-moddasiga asosan esa, davlat va jamiyat yetim bolalarni va ota-onalarining vasiyligidan mahrum boʻlgan bolalarni boqish, tarbiyalash va oʻqitishni taʼminlaydi, bolalarga bagʻishlangan xayriya faoliyatlarni ragʻbatlantiradi. Shuningdek, Konstitutsiyamizda ota-onalar oʻz farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga hamda voyaga yetgan, mehnatga layoqatli farzandlar oʻz ota-onalari haqida gʻamxoʻrlik qilishga majbur ekanliklarining belgilanganligi milliy qadriyatlarimizga asoslangan boʻlib, ushbu normalar biron-bir davlat Konstitutsiyasida mavjud emas. Onalik va bolalik davlat tomonidan muhofaza qilinishi esa Konstitutsiyaning 63-moddasi bilan kafolatlangan. Konstitutsiyamizning 34-moddasiga asosan, har bir shaxs mulkdor boʻlishga haqli ekanligi va bepul umumiy taʼlim olish davlat tomonidan kafolatlanganligi 39-modda bilan mustahkamlab qoʻyilgan.

Xulosa qilib aytganda, Konstitutsiyamiz nafaqat bugungi kunning Qomusi, balki u ertangi kunimiz, yangilanayotgan jamiyatimiz istiqbolini aniq belgilab beruvchi hujjat, kelajak avlod yoʻlini yoritib turuvchi mayoqdir. Prezidentimiz taʼbiri bilan aytganda, har qanday davlatning yuzi, obroʻ-eʼtibori uning Konstitutsiyasi hisoblanadi. Zero, Konstitutsiya davlatni davlat, millatni millat sifatida dunyoga tanitadigan Qomusnomadir.

Zulxumor Baltabayeva,