BAXTINGIZNI SAROBGA ALMAShTIRMANG!

Yangi ming yillik boshida insoniyat koʻplab global muammolarga duch keldi. Shulardan biri aholining noqonuniy migratsiyasi boʻlib, u jahon siyosatchilari tomonidan dolzarb muammolardan biri sifatida baholanmoqda. Chunki aholining noqonuniy migratsiyasi ijtimoiy munosabatlarning buzilishiga, noqonuniy xatti-harakatlarning koʻpayishiga olib keladi.

Mamlakatimiz ham jahon iqtisodiy va siyosiy jarayonlariga integratsiyalashayotgan yurtdir va migratsiya jarayonlari bizni ham chetlab oʻtmagan. Mazkur jarayonni qonuniy yoʻlga solish, mehnat migratsiyasining salbiy oqibatlarining oldini olish uchun yurtimizda davlat miqyosida tadbirlar koʻrilmoqda.

Mamlakatimizda migratsiya masalalari Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 12-noyabrdagi "Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining chet ellardagi mehnat faoliyatini tashkil etishni takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori bilan tartibga solinadi.

Mazkur qarorga asosan, mamlakatimizda mehnat migratsiyasi masalalari faqatgina Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligi va fuqarolarni chet ellarda ishga joylashtirish boʻyicha Toshkent, Fargʻona, Nukus, Buxoro, Qarshi mintaqaviy byurolari orqali amalga oshiriladi.

Darhaqiqat, bugungi kunda Oʻzbekiston dunyodagi barcha mamlakatlar bilan teng huquqli hamkorlik aloqalarini oʻrnatgan. Yurtdoshlarimiz intellektual salohiyati, tadbirkorligi bilan chet ellarda munosib oʻrin egallashga intilishi tabiiy hol. Halol mehnati, kasb-kori bilan qoʻshimcha daromad orttirmoqchi boʻlganlar Oʻzbekiston Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi huzuridagi Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligiga murojaat qilishlari lozim.

Belgilangan tartibda chet elga ishlash uchun ketayotgan fuqarolarimiz nafaqat oʻzimizning, balki xorijiy davlatning ham qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilgan keng imkoniyat va sharoitlardan foydalana oladi. Yaʼni:

Birinchidan, fuqaro davlatimizning bu boradagi qonunlarini buzmagan holda chet elda ishlash huquqidan toʻgʻri foydalangan hisoblanadi.

Ikkinchidan, fuqaroning chet eldagi haq-huquqlari, himoyasi taʼminlanadi.

Uchinchidan, fuqaroning xorijiy ish beruvchi bilan boʻladigan mehnat munosabatlari hamda uning ijtimoiy himoyasi kafolatlanadi.

Toʻrtinchidan, mehnat shartnomasini muvaffaqiyatli bajarib, Oʻzbekistonga qaytib kelgan fuqaro tomonidan Moliya vazirligi huzuridagi Byudjetdan tashqari pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari toʻlangan taqdirda, agentlik tomonidan uning mehnat daftarchasiga xorijdagi ish staji tasdiqlab beriladi.

Afsuski, oramizda pul topishga mukkasidan ketgan ayrim toifadagi yurtdoshlarimiz ham borki, ular moʻmay daromad orttirish ilinjida chet davlatlariga ketib, noqonuniy migratsiyani amalga oshirmoqdalar.

Noqonuniy migratsiyaga sharoit yaratib berayotgan omillarning biri - koʻpgina mamlakatlar, jumladan, rivojlangan davlatlarda ham hali toʻla izga tushmagan iqtisodiyot tarmoqlari mavjudligidir. Ular arzon ishchi kuchidan foydalanish maqsadida chetdan noqonuniy kirib kelgan shaxslarni hech qanday ijtimoiy himoyasiz yollab, ularni eng kam ish haqi evaziga va ogʻir sharoitlarda ishlatadilar.

Ularning bu kabi noqonuniy xatti-harakatlari davlat va jamiyat uchun oʻta zararlidir. Sababi, birinchidan noqonuniy migratsiya oqibatidagi norasmiy mehnat natijasida mamlakat iqtisodiyoti katta zarar koʻradi.

Ikkinchidan, chet davlatga ish izlab ketganlarning aksariyati 30-40 yoshlardagi kishilar boʻlib, ularning koʻpchiligi voyaga yetmagan farzandlarning ota-onasidir. Ota yoki onaning, baʼzi hollarda ularning har ikkalasining ham xorijga ish izlab ketishi yaqin qarindoshlarga tashlab ketilgan farzandlar tarbiyasida boʻshliqlar paydo boʻlishiga, bolalarning ota-ona mehridan bebahra ulgʻayishiga sabab boʻladi. Bunday ota-onalar koʻpincha oʻz mehrlarini pul bilan, qimmatbaho sovgʻalar bilan ifodalashga harakat qiladi. Oqibatda bolada pulga hirs uygʻonib, hali oq-qorani, yaxshi-yomonni ajrata olmaydigan bola osongina qoʻlga kiritgan pulini oʻylamay sovuradi, manmanlikka beriladi. Xorijga "bola-chaqamning farovon kun kechirishi uchun ketyapman” degan bahona bilan otlangan ota-onalar aslida farzand tarbiyasidagi bebaho damlarni qoʻldan boy berib, yosh niholning kelajagiga bolta urayotganini nahotki anglamaydilar?

Uzoq muddat ishlash uchun chet elga ketganlarning oʻz oilasidan yiroqda boʻlishi oilaviy munosabatlarning buzilishiga, koʻp hollarda esa oʻzaro ishonchning barham topishiga olib kelishi mumkin. Bu esa oilaviy ajrimlar, farzandlarning tiriklay yetim qolishi kabi salbiy oqibatlarni keltirib chiqaradi.

Uchinchidan, xorij mamlakatiga noqonuniy ravishda ishga borgan mehnat migranti oʻz yurtidagi kabi sharoitlarga ega boʻlmaydi. Jumladan, inson haq-huquqlarini, xavfsizligini himoyalash, ishchini normal ish sharoiti, sifatli tibbiy xizmat, sanitariya talablariga javob beradigan boshpana bilan taʼminlash kabi huquqiy-ijtimoiy munosabatlarda koʻpchilik hollarda noqonuniy migrantlarning manfaatlari himoya qilinmaydi.

Hatto, oʻzga yurtda munosib ish topa olmaganlarning ayrimlari mayda bezorilik, firibgarlik sodir etib, chet davlatlarning huquqni muhofaza qilish organlari tomonidan hibsga olinishi kabi holatlar ham uchraydi.

Toʻrtinchidan, sir emaski, oʻzga yurtga borgan shaxs albatta oʻzga muhitga tushadi. Xorijda musofirchilikda yurib, chorasiz qolgan kishilarni oʻziga ogʻdirishga urinadigan buzgʻunchi oqimlar ham yoʻq emas. Xorijga ish izlab ketib, oʻz yurtiga yot gʻoyalar, buzgʻunchi qarashlar bilan kelayotgan yurtdoshlarimiz ham uchrab turadi. Bu esa davlat va jamiyat uchun xavf, demakdir.

Beshinchidan, chetga norasmiy tarzda ish izlab ketuvchilarning odam savdosi qurboniga aylanish ehtimoli juda yuqori. Bugungi kunda global muammolardan biri boʻlgan odam savdosi asosan noqonuniy mehnat bilan bogʻliq. Bu ogʻir jinoyat inson hayoti, erkinligi va huquqlarini poymol qilib, uning erki, taqdiri va kelajagini oyoq osti qilishi bilan naqadar jirkanch koʻrinishga ega ekanligini alohida taʼkidlash lozim.

Qolaversa, noqonuniy yoʻl bilan chet davlatlarga ish izlab borganlarning aksariyati ogʻir ish sharoitlari, antisanitariya holatidagi turmush tarziga duch keladilar. Natijada migrantlar orasida sil, OIV infektsiyasi, S, V virusli gepatiti kabi yuqumli kasalliklarning qayd qilinayotganligi achinarlidir. Bundan ham achinarlisi, ular oʻz yurtiga qaytib kelganlaridan keyin ushbu kasallikni oila aʼzolariga, yaqinlariga yuqtiradilar.

Yuqoridagi misollardan koʻrinib turibdiki, noqonuniy migratsiya evaziga kishi har qancha moddiy manfaatdor boʻlmasin, bu holat uning oilaviy hayotiga, maʼnaviyatiga, xavfsizligi va salomatligiga keltirilgan salbiy taʼsir oldida arzimas sariq chaqadir. Shularni taroziga solib koʻrganimizda, noqonuniy migratsiyaning foydasidan zarari koʻproq ekanligini anglash qiyin emas.

Shunday ekan, fuqarolarimiz bu masalada ogoh va xushyor boʻlishlari kerak.

Ish izlash, ishsizlikdan himoyalanish har kimning qonuniy huquqi. Biz fuqarolarning chet elda ishlashiga toʻsqinlik qilmoqchi emasmiz. Lekin, xorijda ish taklif qilayotganlar avvalo quyidagi savollarga javob berishi kerak:

Birinchidan: Chet elga ketuvchi migrant qayerda, kim boʻlib ishlaydi, ish oʻrni kafolatlanganmi?

Ikkinchidan: Chet elga borganidan keyin yashash sharoitlariga ega boshpana bilan taʼminlanadimi? Huquqlari kafolatlanadimi?

Uchinchidan: Uning maoshi xuddi shu soha boʻyicha ishlayotgan mahalliy kadrlarning maoshi bilan tengmi?

Toʻrtinchidan: Ish izlovchining xavfsizligi taʼminlanadimi?

Beshinchidan: Ish izlovchi tibbiy xizmat bilan taʼminlanadimi?

Ish beruvchi tomonidan shu savollarning barchasiga ijobiy javob olgan yurtdoshlarimiz chet elga ketib ishlasa, oʻz manfaatlarini taʼminlab, haq-huquqlarini himoya qilgan boʻladi.

Ming afsuski, aksariyat hollarda yurtdoshlarimiz ish beruvchiga bu talablarni qoʻyib, xorijda qonuniy yoʻl bilan ishlash oʻrniga chet ellarda ish bilan taʼminlaymiz deb, odamlarning ishonchiga kirib, qabih niyatini amalga oshirishga urinayotgan nopok kimsalar va ayrim qoʻshtirnoq ichidagi firmalarning aldovi qurboniga aylanmoqdalar.

"Yot ellarning bogʻi bilan bogʻchasi

Oʻz yurtimning yantogʻicha koʻrinmas”,

-deyiladi xalq qoʻshiqlarida. Bu – shunchaki oʻxshatish emas, asrlar sinovidan oʻtgan haqiqat, minglab taqdirlar iqrori.Bu iqror zamirida "oʻzga elda totgan boldan oʻz uyingda - farzandlaring qurshovida tanovul qilingan non totli”, degan ramziy maʼno ham bor.

Shukurki, bugun yurtimiz har jihatdan taraqqiy etib, barcha sohalarda ulkan muvaffaqiyatlarga erishilmoqda. Shaharu qishloqlarimizda boʻy tiklayotgan zamonaviy koʻrinishdagi uy-joylar, muhtasham inshootlar, qurilayotgan yangi-yangi korxonalar – bularning barchasi yurtimizdagi taraqqiyot ifodasi, aholini ijtimoiy-iqtisodiy qoʻllab-quvvatlash hamda turmush farovonligini oshirish borasida amalga oshirilayotgan keng koʻlamli chora tadbirlar samarasidir.

Bunday chora-tadbirlar natijasida koʻplab yangi ish oʻrinlari yaratilmoqda. Ushbu ish oʻrinlarida halol va fidoyi mehnat qilib, tinch va osoyishta yurtda, oila bagʻrida, el-yurtga naf keltirib, Vatan taraqqiyotiga hissa qoʻshib yashash esa har bir inson uchun chinakam baxtdir. Baxtingizni sarobga almashtirmang, azizlar!

Rajabboy YOʻLDOShEV,

tuman hokimi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi

Joʻqorgʻi Kengesi deputati