QOMUSIMIZ ADOLAT VA TENGLIKNING MUSTAHKAM POYDEVORI

Asosiy Qonunimiz koʻplab demokratik davlatlarda konstitutsiyaviy qurilish sohasidagi ilgʻor tajribaning eng yaxshi jihatlarini, xalqaro hujjatlarga asoslangan inson huquq va manfaatlari, erkinligini taʼminlash va himoya qilish mexanizmini oʻzida mujassam etgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 6-bobi iqtisodiy va ijtimoiy huquqlarga bagʻishlangan. Ushbu bobdagi 37-moddada har bir shaxs mehnat qilish, erkin kasb tanlash, adolatli mehnat sharoitlarida ishlash va qonunda koʻrsatilgan tartibda ishsizlikdan himoyalanish huquqiga egadir, deb belgilangan.

Undan tashqari, sud hukmi bilan tayinlangan jazoni oʻtash tartibidan yoki qonunda koʻrsatilgan boshqa hollardan tashqari majburiy mehnat taʼqiqlanadi. Qomusimizning 38-moddasida esa yollanib ishlayotgan barcha fuqarolar dam olish huquqiga egaligi qatʼiy belgilab qoʻyilgan. Har kim qariganda, mehnat layoqatini yoʻqotganda, shuningdek, boquvchisidan mahrum boʻlganda va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ijtimoiy taʼminot olish huquqiga egaligi 39-moddada koʻrsatilgan.

Mazkur bobdagi 40-moddada har bir insonning malakali tibbiy xizmatdan foydalanish huquqiga egaligi, 41-moddada har kim bilim olish huquqiga egaligi, bepul umumiy taʼlim olish davlat tomonidan kafolatlanishi, maktab ishlari davlat nazoratidaligi, 42-moddada har kimga ilmiy va texnikaviy ijod erkinligi, madaniyat yutuqlaridan foydalanish huquqi kafolatlanishi, davlat jamiyatning madaniy, ilmiy va texnikaviy rivojlanishiga gʻamxoʻrlik qilishi koʻrsatib oʻtilgan.

Konstitutsiyamiz asosida yaratilgan Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining ijtimoiy sohaga oid 7-bobida ham fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklariga qarshi jinoyatlar tarkibi koʻrsatilgan. Unga koʻra, fuqarolarning teng huquqliligini buzish, jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, eʼtiqodi, shaxsiy yoki ijtimoiy mavqeidan qatʼiy nazar, fuqarolarning huquqlarini bevosita yoki bilvosita buzish yoki cheklash yoxud fuqarolarga bevosita yoki bilvosita afzalliklar berish boʻyicha jazo turlari belgilangan.

Ushbu bobda mehnat qilish huquqini buzishga doir masalalarga alohida eʼtibor qaratilgan. Har bir shaxsning mehnat qilish huquqi qonun bilan mustahkamlangan. Fuqarolarni gʻayriqonuniy ravishda ishdan boʻshatish kabi qilmishlar uchun qatʼiy jazo choralari belgilab qoʻyilgan.

Jamiyatimizda adolat va tenglikning mustahkam poydevori boʻlib kelayotgan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida belgilangan norma va printsiplar inson huquq va erkinliklarini taʼminlashda muhim asos boʻlib xizmat qilmoqda.

J.OʻrAzbOyev, Jinoyat ishlari boʻyicha tuman sudi raisi.