Quroni karim tarixidan

Qurʼon - arabcha "oʻqimoq", "qiroat qilmoq" degan maʼnolarni anglatadi. Musulmonlarning asosiy muqaddas kitobi Qurʼon vahiy orqali Muhammad Mustafo sallallohu alayvi vassallamga 610-632-yillar oraligʻida nozil qilingan. Islom olamida Qurʼon musʼhaf nomi bilan ham mashhur. Islom ulamolari Qurʼonning 30 xil nom va sifatlarini sanab oʻtganlar.

Tarixchi Ibn Sad rohimahullohning rivoyatiga koʻra Qurʼon nozil boʻlishining boshlanishi Muhammad alayhissalom tugʻilganlarining 41-yili ramazon oyining 27-kuniga oʻtar kechasi roʻy bergan. Bu paytda paygʻambarimiz Makka shahri yaqinidagi Hiro gʻorida chuqur tafakkurga berilib oʻtirgan. Jabroil alayhissalom tushib, Rasululloh sallallohu alayhi vassallamni 3marotaba siqib qoʻyib yuboradi va "oʻqing" deb buyuradilar.

Muhammad SAV Qurʼon oyatlarini Jabroil alayhisalomdan qabul qilar, boshqa musulmonlar u kishidan eshitib, yodlab olganlar. Bu paytlarda yozish ilmidan juda ozchilik xabardor boʻlgan. Yozishni bilganlar yapaloq toshga, xurmo poʻstlogʻi, katta suyak, teri va shunga oʻxshash narsalarga Qurʼonni yozib borganlar.

Paygʻambarimiz tiriklik chogʻlarida yana vohiy tushib qolar degan umidda Qurʼon jamlab kitob holiga keltirilmagan. U zod vafotidan keyin Qurʼon kishilarning xotirasida va yozgan narsalarida saqlanib qolgan.

Paygʻambarimiz vafotidan keyin Abu Bakr roziyallohu anhu musulmonlarga boshliq qilib tayinlanadi. U kishi davrida dindan qaytganlar va musulmonlar oʻrtasida qattiq janglar boʻlib oʻtadi. Qurʼonni yod bilgan koʻplab qorilar shahid boʻladi. Shundan soʻng Umar Abu Bakrga qorilar oʻtib ketaversa, Qurʼonga zarar yetishi mumkin, shuning uchun uni jamlab, kitob holiga keltirish kerak degan maslahatni beradi. Avval Abu Bakr bu taklifga ikkilanadi. Chunki paygʻambarimiz hayotlik chogʻlarida Qurʼon kitob holiga keltirilmagan. Keyin esa Abu Bakr Qurʼonni kitob holiga keltirish zarurligini tushunib yetadi. Bunday masuliyatli ishni Zayt ibn Sobit ismli sahobaga topshiradi. Chunki u zot paygʻambarimiz bilan koʻp birga boʻlgan. Qurʼonni eng yaxshi yod olgan va uni paygʻambarimiz huzurida yozib olgan edilar.

Kitob holiga jamlash ishlari oʻta mashaqqatli kechadi. Qurʼonni kiyik terisidan ishlangan sahifalarga yozib boradilar.

Qurʼonda asosiy ibodat talablari belgilab berilgan. Bular: namoz, roʻza, zakot va boshqalar. Undagi axloqiy va huquqiy normalar keyinchalik shariyatga asos qilib olingan.

Qurʼonda insonlarning etnik boʻlinishi, ijtimoiy tabaqalanishi, ayirmachilik, millatchilik inkor etiladi. Alloh nazarida barcha teng. Insonlar Alloh tomonidan millati, nasabi, boyligi, imtiyoziga qarab emas, balki, uning qalbi, savob ishlari muhtojlarga yordam berishi insonparvarlikni ulugʻlashi jihatidan baholash Qurʼonning mazmun mohiyatini belgilaydi.

Nurjamol Tureboyeva, Urganch Davlat universiteti tarix fakulteti talabasi.