KALISh yoki FIDOYILIK

Onamning bittagina opasi boʻlgan. Akasi ham yolgʻiz, bittagina. Akasi Ikkinchi jahon urushiga ketib, qaytib kelmagan. Bu haqda onam bizga takror va takror gapirganlar. Avvallari xat-xabar kelib turgan, keyinchalik esa dom-daraksiz, izsiz ketgan togʻamizdan na qora xat, na boshqa xabar kelmasa-da,

momom oʻgʻlidan umidini uzmagan va albatta, kelishini taʼkidlayverardi.

Momom 94 yoshida olamdan oʻtdilar. Baqoga ketar pallasida ham oʻgʻlining ismini juda koʻp takrorlab, eshikka termulganlaricha jon berdilar...

Momomdan keyin onam dabdurustdan akasining kirib kelishini, koʻz oldiga keltirib, baʼzida yosh bolalardek quvonib ketar edi. Bu esa bizga xuddi tush yoki ertakdek tuyular, oʻsha izsiz ketgan togʻamizni koʻz oldimizga keltirib, oʻzimizcha tasavvur qilardik.

Onam bilan xolam ikkisi oilaning ustuni boʻlganlar. Onamni uzatishgandan keyin xolam yolgʻiz onasini tashlab, erga tegishini oʻziga ep koʻrmagan.

Lola xolamni soʻrovchilar koʻp boʻlsayam rad javobini berib, onasi xizmatiga bel bogʻlagan. Biroq qarindoshlar uni oʻrtaga olishib, bir sodda, ochiqkoʻngil yigitni ichkuyov qilishgan. Oilada endi erkak borligidan xursand boʻlganlar. Lola xolam bittagina oʻgʻil farzand koʻrgan-u, boshqa farzandli boʻlmaganlar.

Bir umr paxta dalasida mehnat qilganlar. Baʼzi-baʼzida onam bizni yordam berasizlar, deya momomnikiga joʻnatar edi.

Momom belini mahkam bogʻlab, sigir sogʻardi. Xolam va eri ertadan to kechgacha dalada. Momomga rahmim kelganligidan men ham yordam beraman. Bir oilaning mol-holi, osh-ovqati momom zimmasiga ogʻirlik qilishini oʻylayman. Yordam bergani oshiqaman.

Ular mening uyimga ketishimni istamas, hatto ketib qolmasligim uchun pul ham berib qoʻyar, bu pulga maktab kiyimi olishimni, aʼlo oʻqishimni uqtirishdan charchamas edilar. Men esa vaqt oʻtgan sari bu insonlar ham mening bitta oilam ekanligini tushunib yetdim.

Qazoi-qadar yetib, momom vafot etdi. U 94 yoshda edi.

Oradan koʻp oʻtmay, xolamning vafoti haqida xabar keldi. Onam betob, unga sezdirmay, beshta qiz yetib bordik. Qoʻshnilar: “ana, Xadichaning qizlari keldilar”, deyishdi. Biz xolamning armonini, onam uchun toʻliq bajardik. Goh onam, goho xolajonim, deya vidolashdik.

Menga xolamning kalishini berishdi.

– Ol, uydan kirib-chiqqaningda xolangni eslab kiyasan, – deyishdi qoʻshnilar.

Hali kiyilmagan, yap-yangi kalishga tikilib qoldim. U aslida momomga tegishli edi.

– Togʻang armiyadan eson-omon kelsa, toʻyida kiyish uchun xivalik momongdan oldim, – deya avaylabgina sandigʻiga solib qoʻyardilar momom.

Togʻam esa... hamon bedarak. Hamon uning nomi Ikkinchi jahon urushi ishtirokchilari orasida biron roʻyxatda yoʻq. Uning nomini soʻroqlab momom ham, onam va boshqa qarindoshlari ham dunyodan oʻtib ketishdi. Uchinchi, toʻrtinchi avlod vakillari – biz qoldik. Har yili hayit va bayramlarda, 9-may – Xotira va qadrlash kunida suratlariga tikilib-tikilib, fidoyilik qasrini qurib ketgan jafokash momomni yodga olamiz. Vaqt oʻtaveradi, xotiralar esa mangu uygʻoqdir.

Poygakda momomning kalishi, xuddi egasini kutgan kabi yap-yangi, eskirmaydi..

Zuhra AHMEDOVA.