KEChIRIMLILIK VA INSONPARVARLIK TAMOYILI

Barchamizga maʼlumki, Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan soʻng barcha sohalardagi kabi sud-huquq sohasida ham katta islohotlar amalga oshirilmoqda.

Qonunchilikka kiritilayotgan oʻzgartirishlar, tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar zamirida inson, uning hayoti, erkinligi, shaʼni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlarini himoya qilishni yanada kuchaytirish maqsadlari mujassamdir.

Eng muhimi, xalqimiz mentalitetiga xos boʻlgan bagʻrikenglik, kechirimlilik kabi insonparvarlik tamoyillari milliy qonunchiligimiz normalari bilan uygʻunlashtirilgan. Pirovardida bilib-bilmay jinoyat sodir etgan, qonunni buzgan shaxslarga nisbatan kechirimli boʻlish, ularni toʻgʻri yoʻlga solish inson huquqlarini taʼminlashning muhim mezoniga aylandi. Zero, yurtimizda uzluksiz amalga oshirilayotgan sud-huquq islohotlari mohiyatida insonni jazolash emas, balki jinoyat yoʻliga kirgan shaxsning har qanday qilmishi uchun jazoning muqarrarligini anglab yetishiga erishishdek zarur gʻoya mavjud.

Yurtimizda olib borilayotgan qonunchilik va sud-huquq sohasidagi tub islohotlar tufayli jinoiy jazolar liberallashtirilmoqda, yarashuv instituti joriy etildi, oʻlim jazosi bekor qilinib, har yili amnistiya akti bilan minglab fuqarolar jazodan va javobgarlikdan ozod etilmoqda va koʻplari sudlanganlik tamgʻasidan asrab qolinmoqda.

Sudlar tomonidan amnistiya aktini qoʻllash masalasiga alohida eʼtibor berilib kelinayotganligini taʼkidlash lozim.

Xususan, Oliy sud Plenumining 2006-yil 22-dekabr kuni "Sudlar tomonidan amnistiya aktlarini qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida»gi qarori qabul qilindi.

Plenum qarorida amnistiya aktini qoʻllashda surishtiruv, tergov organlari va sudlar uchun ahamiyatli boʻlgan qator masalalar boʻyicha tushuntirishlar berilgan.

2008-yildan boshlab amnistiya aktini qoʻllash vakolati sudlarga oʻtkazilgandan soʻng, amnistiya aktlarini qoʻllashning protsessual mexanizmi ishlab chiqildi. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual Kodeksi ishni sudga qadar yuritish bosqichida amnistiya aktini qoʻllash masalasiga bagʻishlangan yangi bob bilan toʻldirildi.

Lekin ayrim sudlar amnistiya akti talablarini toʻgʻri qoʻllab, qonuniylikni taʼminlashga oʻzlarining hissalarini qoʻshishgan boʻlsalarda, 34 ta holatda amnistiya aktini qoʻllashda qoʻpol xato va kamchiliklarga yoʻl qoʻyilgan. Bu borada amnistiya aktining sudlar tomonidan qoʻllanilishida ayrim jinoyatlarni sodir etgan shaxslarga tatbiq etilmaydigan bandlari ham mavjudligini unutmaslik kerak.

Xususan, mazkur amnistiya aktining amal qilishi qaror eʼlon qilingunga qadar Oʻzbekiston Respublikasi JKning 167-, 168-moddalarida koʻrsatilgan jinoyatni sodir qilish natijasida yetkazilgan moddiy zararni toʻliq qoplamagan shaxslarga nisbatan tatbiq etilmasligi, shuningdek, taʼqiqlangan tashkilotlar faoliyatidagi ishtiroki, ular tarkibida tinchlik va xavfsizlikka qarshi yoki jamoat xavfsizligiga qarshi jinoyatlar sodir etganligi uchun hukm qilingan shaxslarga nisbatan tatbiq etilmasligi belgilab qoʻyildi.

Bundan tashqari, asosiy jazodan ozod qilingan mahkumlar qoʻshimcha jazolardan ozod qilinmasligi koʻrsatilgan.

Ushbu qarorning qoʻllanilishi xaqidagi Nizom tegishli organlarning iltimosnomasi sudlarda koʻrib chiqilib, qonuniy va haqqoniy qarorlar qabul qilinishiga xizmat qiladi.

X.ASANOV, QR jinoyat ishlari boʻyicha Oliy sudi raisining oʻrinbosari.

N.SOBIROV, tuman Prokurori yordamchisi.

(Foto - http://xushnudbek.uz)